PP 27 
.C55 
Copy 1 







COMMENTATIONS 



PHILOLOGICAE TRES 



1NSTITUTI REGII BELGIGI CLASSE TERTIA 



LECTAE V 



C. G. COBET. 



AMSTELODAMI, 

APUD JOHANNEM MULLER. 

1853. 






CORRIGENDA IN COMMENT. ALTERA: 
Pag. 12 col. 2 tantum erit lege tamen exit. 

In Exchange 
Univ, of Virginia. 
AUG 3 1933 



lO 






COMMENTATIO 



EMENDANDA RATIONE GRAMMATICAE GRAECAE 



DISCERN ENDO 



ORATIONEM ARTIFICIALEM 



ORAT10NK POI'ULARI. 



C. G. COBET. 

Lecta in Instituti Rcgii Belgici Classe Tertia die XI II 
m. Maii a. MDCCCL. 



Cogitanti milii, viri celeberrimi, et quaerenti ecquid mihi in 
Litterarum studiis aut feliciter repertum aut assiduo laborc col- 
lata undique materia nova luce illustratum csset aut impeditum 
antea et intricatum ad liquidum esset perductum, quo aut vetus 
error eximeretur aut augeretur copia rerum, quae Antiquitatis 
imagineni ac vitam veterum nobis veluti referunt ac reddunt r, 
aliquamdiu anceps et ambigua optio fuit, imprimis eo, quod in- 
telligebam non id agendum ut vobis enucleatum darem aliquid, 
quod alios ante frustra exercuisset, sed utendum occasione esse, 
et si quid vel obscurae suspicionis animo inhaereret, unde nova 
fortasse lux aliquando Litteris affulgere posset, hoc quoque arri- 
piendum ut vestris iudiciis submissum aut probatum novis ar- 
gumentis confirmaretur aut certe. si me suscepti operis amor fe- 
fellerit et ratio fugerit, ipse deterrerer ab quaestione neque exitum 
nee fructum habitura. Expediam paucis quid velim. Mirari 
saepe subit cur plerique qui antiquas Litteras attigerunt , quum 
in Latinis scriptoribus acute viderent et penitus imbiberint La- 
tini sermonis proprietatem et scribendi loquendique usum 
probe tenerent , tarn saepe in Graecis ruerent, ut quae ante pe- 
des essent liebetes ac caeci praeterviderent. Quotus enim quis- 



I UK OUATIONK AH TIFICIAXI GRAECA 

que est , qui tarn commode Graece intelligat ut certo iudicio 
quid Graecum sit, quid non sit, sentire et agnoscere possit, quem- 
admodum plurimi cliam nunc in Latinis faciunt. Non querar nunc 
de prima puerorum in ludis lilterariis institutione, quamquam liaec 
est prima mali labcs, unde in reliqua studia et vitam gliscere 
assolet, quum illi puerorum sint doctores, qui saepe ipsi nil 
quod stabile ac certum sit afferre et pro fundamentis substernere 
valent. Huic malo alias et aliis remedia quaerenda erunt, nos quo 
serpserit indicabimus. Inliaeret enim vitium idem liinc natum 
Criticis, quorum est monumenta Graecae humanitatis emendata 
et in pristinam sinceritatem restituta caeteris legenda proponere. 
Feruntur enim adhuc scripta Graecorum innumeris obsita men- 
dis, quibus non tantum elegantia Graeci ingenii tamquam nube 
obfuscatur, sed corrumpitur iudicium, quod ingeniosi scriptores 
acuere debuissent, notionum, formarum, significationum mira in- 
constantia et varietate, quae tanta est ut niliil non licuisse Graecis 
Graecorum scriptorum celeberrimis interpretibus videri videatur. 
Nihil est tarn novum et insolens, quod non exemplis alicunde 
expromtis confirmari posse putetur: tantas enim esse opes Graeci 
sermonis, tarn inexhaustas divitias ut nihil umquam desit, 
quo quis bene ac recte uti se posse existimet. Non is sum equi- 
dem, qui de copiis Graecorum quidquam detraham, sed male 
et inique, quae multorum sunt, ad unum omnia deferri conten- 
do. Nempe compertum mihi est sic demum de Graeci sermonis 
ratione, proprietate, usu recte existimari posse, si in varias par- 
tes et aetates descriptus non unus nee simplex, sed multiplex 
et varius habebitur, quod discrimen non leve nee exiguum , sed 
tantum esse ponendum statuo, ut pro una lingua Graeca com- 
plures indole, ingenio, natura prorsus diversae statuantur, adeo 
ut nihil, quod sit alterius, sine gravi errore quin etiam sine 
ridiculo vitio ad alteram trahi possit. Dispescere Graeci sermo- 
nis u^urn in \as et aetates m. B©n.adeo difficile ess£ 



A POPULAR f DISTINGTJENDA. J 

\idetur, tanien est quod impedire et morari aliquem possit, 
nam quae prima est et longe potior pars, quum variae stirpes 
in Graecia libera ab alieno, id est barbaro, imperio florerent et 
eloquio uterentur nativo, nondum depravato alienis additamen- 
tis sed quale ipsa natura et ingenium gentis veluti insitum sibi 
et innatum edebat, non caruit artificio illo, quo docti poetae 
ornamentis aliunde adscitis patrium eloquium ditarent simul et 
imprudentes nonnihil admiscerent quod ab indole alienius es- 
set. Accidit hoc dithyrambicis Atbeniensium poetis et Tragi- 
cis : apparet autem etiam luculentius in Pindaro sed repe- 
tenda res est aliquanto allius. Regnat in prisca Graecia, cuius 
quidem in genii monumenta ad posterorum memoriam propagata 
sunt, lingua Ionum, cera mollior, in omnes form as fingi docilis 
et sequax, tarn apta robori ac virtuti, quammolli inertiae et otio 
affluenti deliciis, tarn bene classicum referens quam fractos tibiarum 
sonos. Originem et primordia linguae Ionicae eadem nox pre- 
mit, quae initia rerum ab lonibus gestarum. Simul nata genuit 
pocsin et carmina, quibus admiratione posteritatis partim serva- 
tis exstant pervetusti sermonis vestigia, quae luculenter remotis- 
simam Graecorum liominum memoriam referunt , sed vestigia 
tantum. Quum ex omni aetate praeclarissimum quodque deb'ba- 
tum carmen ad alterum saeculum propagaretur factum est ut 
multa, quae olim in populari sermone frequent i usu tererentur 
postea consenescerent et ex usu populi abirent, nee nisi in reli- 
quiis veterum carminum doctis vatibus intellecta superessent. Hi 
quoque magis acute sensumque secuti qnemdain anirni ad car- 
mina incalescentis, ut sibi adesse heroibus illis, ac rebus interesse 
in gravi pectoris commotione et aestu viderentur, sententiam ve- 
terum vatum expiscabantur quam certa rerum et verborum in- 
telligentia mente complectebanlur. Dicam perspicue verbo: 
Tones recentiores, quorum quaedam carmina in lliade et Odys- 
sea supersunt, fragmenta veterum carminum lonicorum, quae in 



ni: ouatiom: ARTIFICIAL! GKAECA 



cadem veteris poeseos sylloge cxstant, non satis iutelligebant , 
male intellecta imitabantur : liinc labes et corruptela sermonis, 
quern artificidlcm dicemus , primum orta est. Date milii paulis- 
pcr hoc, quod mox demonstratum dabo: videte quo serpero 
hoc malum deLuerit. Ionici cantores in ipsa Ionia caecutiunt 
ae titubant in veterum vatum carminibus explicandis, in quorum 
imilatione sibi omnia sunt. Quae olim in honore fuerant vo- 
rabula ceeiderant: quae cuique olim fuerit subiecta notio, earn 
temere pro se quisque ex paucis quibusdam locis antiquorum 
eruit. Iisdem male intellects in novis carminibus abutuntur. 
Antiquitatis maiestas, quae veteribus omnibus summa fuit, ut 
quae plebi non secus atque doctis proxime ad deos videbatur 
accedere, officit iudicio populi: stupent in obscura quadam et 
arcana diclionis forma, labitur interea ac peril prisci ac patrii 
sermonis Veritas et vita. Et initio quidem exigua labes est, viget 
florctque in ore vulgi sana ac lucida lingua avita, cuius particulam 
tantum longa dies deleverat, paulatim plura ruunt, aliena immis- 
centur, admiscenturdiversa. Imitatio veterum, quae in antiquioribus 
non sine divite vena fiebat ab iis qui ad similemlaudem ingenio fe- 
rebantur, recedit in illos homines, qui ingenio fere destituti nil 
nisi fabularum veterum seriem panderent hexametris, laciniis ve- 
terum et centonibus undique in unum collalis. Pendent ab 
Ilomero, aut quoc unique tandem nomine appellandus est is va- 
les praeclarissimus cui magna pars Iliadis debetur, ab eo igitur 
pendent caeteri vates Ionici, qui reliqua adtexuerunt: pendent qui 
diu postea, sed in libera Graecia, in Ionica plerique, perpetuo 
carmine caeteros tiv&ovg civitatum et insularum Ionicarum pan- 
xerunt, pendent ab l>is omnibus Attici, qui heroicam aetatem lingua 
heroica conabantur referre, in quibus omnibus adeo non Veritas 
Graeci sermonis apparet, sed artlficiale dicendi genus non om- 
nino ab* erroribus immune in tanta facilitate errandi et venia , 
eprom nemo umis vivcrcr , qui in hoc gencre cacieris aoutius 



DE POPULARI DISTINGUENDA. 7 

cerneret et meliora sciret. Nemo ante Aristarehum perspexit 
veteris Ionici sermonis rationem, deque proprietate et usu lo- 
quendi exposuit non e fallaci sensu lectione et auditione poe- 
matum collecto, sed ratione et iudicio Grammaticae disciplinae, 
quae constantiam quamdam in dicendo requiri intelligit ut de 
iisdem eadem dicantur: nam sic aliquid demum bene intelliges, 
si qui dicit aliquid aut canit id ita dicit, quemadmodum tu 
ipse tibi ex necessitate et genio sermonis dicturus in tali re fuisse 
videaris. Verum Aristarcho idem ofFecit quod lonibus paulo minus 
antiquis, quod postea Atticorum tragicis offecerat, quum poe- 
ticam lieroicis personis convenientem dictionem ex ilia lingua, 
qua prisca carmina scripta essent, multa arte et labore finge- 
rent. Pauca quaedam tulerant aetatem ex^ingenti numero ve- 
terum carminum: liaec paucitas obruebatur, ut hodieque obrui- 
tur, magno versuum numero , quos diaaxevaZai et imitatores docti 
etindocti (i. e. qui sinceritatem priscae dialecti Ionicae aut servabant 
aut non servabant) de suo adiecerant, quique perperam accepta 
aut etiam non intellecta in rem suam vertebant. Sed age hoc pri- 
mum documentis et exemplis probemus. Luculentum exemplum 
est in illo poeta Ionico, cuius versus elegantissimi (quamquam 
artificiali non nativo sermone scripti) leguntur in Odyss. XI. 582. 

xai firjv TdvraXov tlotifiov xquvsq dXyi s/ovta 

SgUOT €V XlflVTJ, 77 $S 7lQ0G87l\a£l yivtlw 

Givro de Sixpdwv, nihiv <T ov% ilyjtv sXioOcu. 

apparet, ne alia vitia sermonis in hoc loco tangam, Zevvo sic 
esse positum, ut significet stabat, atqui veteres Ionum can tores, 
qui saepe Zivtcii et Ztvxo usurparunt in Iliade, nusquam alio 
sensu posuerunt quam pro Siwqi^ito, tiufitflatovzo, asseverabat, 
contend&bat, affirmabat. Secutus soni quamdam similitudinem 
imitator pro fefc Sty, 7£aro posuit. Idem in eodem loco hXioQat 
dixit incogitanter quum deberet Xa(3seiv ant simile quid in ean- 



« s DB O&ATIONE VfiTIFICIALl (iiui.cv 

dem sentenliaiu. Idem neglexit lonicant prosodiam in noooinkaCf, 
qua in ro SiaoxtvaSal i'ac illime deprehendi possunt. Sed rcverlor ad 
lonicum gtvrcu et SOTO: unde sit natum nemo dixerit, nee veteres 
ipsi seiebant , nee reperiri ullo modo vel vivo Aristarcho po- 
terat. Plurima de genere hoe sunt in veterc lonica lingua: quid 
sit yivvo in yivro <T facta frkyv ac similibus nemo veterum um- 
quam scivit et nos in perpetuuni ignorabimus Qui optime lo- 
nica tenebat Aristarchus omnibus affluens in tali re subsidiis et 
apparatu nil nisi ex ipsa sententia vel contextu, ix rcov ov/uy^a- 
^o/hevqjv, ut ipse ait, apparere dicit yivro fere idem quod s\u§tv 
cssq deberc. Alia ratio est eorum verborum veterum, quorum 
et origo simul et significatio periit, nee nobis solum, sed ve- 
teribus adeo ipsis : quid sit rrjXvyirog, ut hoc utar, quid vtjdv/uog, 
quid ditQdg, quid dyioco/og, quid d/uvfitov , quid multa hu- 
iuscemodi ecquis est non dico qui nunc sciat sed etiam 
Atticorum veterum qui sciverit. Non Solon haec intelli- 
gebat , non Aeschylus , non Sophocles talium sectatores. 
Iidem tamen talia ipsi usurpabant, ita quidem ut aliquam 
notionem iis subiicerent sibi sententiaeque congruentem, sed 
non verain nee certa fide ac doctrina nixam. Dabo ex em- 
plum unum sed luculentum. Antiquissima dialectus habe- 
bat adiectivum aliquod dfioufidxnog, quod quid sit, unde natum, 
quae notio insit nemo umquam dicet. In poeseos Ionicae reli- 
quiis ter exstabat, bis habet Ilias, Odyssea semel. Eorum loco- 
rum ea ratio est, ut inter se comparati nil prosint ad eruendam 
obscuri vocabuli significationem : malum navis Ulyssis dfAcupdxtrog 
kdg dicitur Odyss. 14, 311, in Iliade est Chimaera d/Mi/uaxhjj 
6, 179 et 16, 329. Praelongum malum interpretantur esse, Chi- 
maeram bello insuperabilcm: femere, uti manifestum est, secuti 
failacem quemdam sonum vocis modo a ftfaog, /natCQog nescio 
qua afhniiate repetunt, modo vocabulis (nd/?j et dixa/og cogna- 
hMii esse suspicantur mngis quain ereduni. Quid multa? hausit 



A POPULUU BISTINGUJWDA; V 

dies omnia , stirpem vocabuli ; notionem et usum : superest ii- 
gura muta, paene dixerim. Spectate nunc quid Tragici faciant. 
Canit chorus Sophocleus Oed. C. 124. 

nXavdrag tig 6 nosofivg ovd* 
syXWQog- nQoa&fia yug ovx 
uv not d$i§sg ukaog Ig 
xavd* df,iaif.iay.etav y.OQav. 

Putemusne Sophoclem inlelligere quid dicat? quid velit ig- 
norare non negaverim. Sed subiecit vocabulo muto et sensu 
vacuo Attieis notionem quam voluit. Sonora vox est et aures 
implens et in hoc argumento aptissime refert sensum ilium sacri 
horroris, quern spirat chori consternati carmen. At totum hoc 
artificiale est nee verum, quin etiam vitiosum est ac temera- 
rium *. Parcior est in his Euripides, luxuriat ingenium 



1 Ex aliis exemplis quae multa sunt et varia non possum quin unum ad- 
dam, quod etiam latius patet. Est in carminibus antiquis seme] lectum vo- 
cabulum xpyyvov, quod quid valcat et unde sit natum omnes olim iuxta 
ignorabant atque nos hodie omnes ignoramus. Legitur in notissimo Homer 
loco : 

(tuvTi xxxwv, ov7rw7roT£ (tot rb xpyyvov sIttxi; 

Aristarcbus putat eos falli , qui eredant significare verum, quum sit bonum, 
iucundum, gralum idque apparere ex opposilione sequentium: 

otUi roi tx xxk' \<xrt fyikct <Ppe<rl (/,xvTeus<rQxi 

at multi alii locum interpretantes suo more ac iudicio acceperunt aliter et 

xpyyvcv ipsi dixerunt pro rero : 

net f.iivet;, ihmrri [j.ci to xpyyvov, oh xxAo$ l{i.{u\ 

apud Tbeocritum est verum mihi dicete : qui postea Dorice scribebant Pseudo- 
Pythagorei saepissime to xpxyvov et xpxyvut; et txv xpxyvoTXTx adeo dixerunt 
interdum pro vero, saepe pro gralo ac mavi : omnes arbitratu suo tribuentcs 



10 dk oiwtiom: \umir.i\u <;twkc\ 

Sopliocleum . baccliatur in lioc quoque genere Aeschylus, 
cuius g^aP tnnopujuova saepe non carent illo vitio, quod 
condonari potest, quin etiam debet, ab ingeniosis lectoribus ad 
aestum furentis vatis eadem flamma excandescentibus, negligii 
ab Grammatico nee debet nee potest, ne Graecus sermo 
sine lege sine ratione ubicumque ferri in praeceps et mere 
existimetur, quo non est alius ullus ad sanae mentis simplicita- 
tem et, si ita dicere licet, serenitatem accommodation Innatus 
elegantiae et pulchri sensus passim Atticos poetas in summo 
xaxotyXiag periculo servare ab istis orationis obsoletae et affec- 
tatae ineptiis solebat: abutuntur illi quidem sed eleganter et 
splendide abutuntur veterum reliquiis, quibus novam vitam in- 
signi artificio reddere nitebantur, sed frustra: aliud erat peri- 
culum in verborum novorum compositione aut derivatione, quod 
Tragicis est cum caeteris omnibus commune. Nempe omnes 
Graeci non minus copia linguae praesentis utuntur, popula- 
rium communi et constanti usu firmatae, quam certae ac stabi- 
lis analogiae ope fingebant sibi quisque extemplo, quo in rem prae- 
sentem commode uteretur. Vulgus bominum in hoc genere quo 
minus ingenio valet, eo magis cautum est; multos saepe aut ira- 
cundia effert aut dicacitas ut eliciant aliquid novi, quod non 
sit dictum prius, reliqui ut quisque est ingeniosissimus, ita plu- 
rima inter scribendum aut canendum effundit caeteris indicta, 
suaviter, lepide, splendide formata: verum in hoc quoque arti- 
ficio labuntur interdum et dormitant. Notum est quid ipsi So- 
pbocli acciderit, qui quum anchoram navis magnifice efferre vo- 



vocabulo vim ac potestatem quam Jubcbat, non minus quam Sophocles 
x6[,eic, upcttucutiTcis nuncupavit. Nemo haec certo intelligebat : mullos deli- 
niebat rvetusti nominis gravitas ac pondus. Supersedebo in bac hoiae bre- 
vitate aliis exemplis, quorum aftatim est in Tragicbrum Atheniensium fabulis 
et f'ra^mpntih. 



A POPULAR I DTSTINGUENDA. 11 

luisset, ut retinaculum navis diceret scilicet, a verbo Xa%uv et- 
finxit vijog fo%dda parum memor plebeium esse ac vulgare no- 
men ficuum. Alius poeta non minus infeliciter sxroga retinacu- 
lum dixit ab syuv, recte quidem ex analogia , ridicule ad usum. 
Excellens Aeschyli ingenium effecit ut in summo splendore dic- 
tionis perraro ad ineptias delapsus sit, paulo saepius Sophocles, 
aliquanto frequentius Euripides , qui quum esset ingenio ad 
philosopbiam quam ad poos in aptiore utramque rem sic con- 
iunxit, ut mediocris esset in utroque genere, in sententiis ad 
vitam regendam excellens artifex, in dictionis luminibus inops 
et interdum subineptus, ubi ea studio ac labore sectatur, 
quae ingenio ac naturae adversarentur, quale est in Phoenissis : 

wg <T im£aQfi 2q>ly'€ uQnayaiGi noXiv 

quod dubitant veteres ipsi sitne ex Aeolide sumtum an ex Ar- 
cadia. Perperam profecto, undecumque est , fuit in Atticam 
poesin invectum. Quod in vicinia lcgitur: 

ipsius poetae titio impeditum est aliena ab ingenio laboriose 
contexentis. Sed quid attinet cumulare quae facile undique 
coacervari possunt ? quid praeter singulorum verborum for- 
mas ac notiones multas sententiarum compositiones carpere, 
quae non ex natura Graeci sermonis, non ex Atticorum more 
et consuetudine , sed ex laborioso artificio nata in omnium 
Atheniensium linguam recepta fuisse jiunc existimantur. Con- 
tra con tend o componentibus ex reliquiis antiquitatis Graecae 
populi Graeci sermonem id imprimis agendum esse, ut vera lin- 
gua populi ab artificioso doctorum poetarum eloquio diligen- 
tissime ubiqne distil) guatur, quo facto demum apparebit qnam 



DC ORATIONS ARTIFICIAL^ GRAECA 

iulili vel potiufi iniUo fundamcnto nitantur pleraeqvie istac li- 
centiae, varietas ct mobilis ac levis inconstant^ qua nihil sa- 
tis iirmiter consistere, sed pleraque vulgo fluitare et caeco im- 
petu ferri putentur. Lingua populi est communi semper iudicio 
in optima quaeque conspirantis , quaesana sint, quae simplicia 
et consentanea naturae, simul lepide et acute reperta usu pro- 
bands, vana, affectata, aegra omnia negligentis et contemtu op- 
primentis ac delentis. Lingua non est paucorum, etiamsi erudi- 
tione ac labore perpauci vincant uni versos. Possunt interdum 
pauci multorum depravare indicium et vitiis inquinare erudi- 
tis quod in societate hominum candidum erat et simplex et 
rectum. Sed maior esse solet vis veritatis et obsolescunt mo* 
atque evilescunt quaecumque insanis vulgi cupiditatibus in 
nimio lionore fuerunt; usu veriit hoc in Graecia libera : Comoe- 
dia vindicavit patrii sermonis, quern Tragoedia corruperat, na- 
tivam simplicitatem ac poenas dederunt Comicis et populo Tra- 
gici ampullarum, quas plurimas effuderant. 

Sed vereor ne si ilia persequar a proposito longius sit digre- 
diendum. Illuc redeo, ut ostendam quantopere ilia dictio arte 
quaesita a quotidiano et vero Attico sermone diversa fuerit: 
atque tantopere quidem differebat, ut pueri in ludis litterariis 
illam sedulo docerentur, neque hoc tantum sed lexica etiam 
ferrentur, unde sibi quisque veterum A^erborum significationes 
et explicatus, ubi opus esset, haurire possit. Omnis liberalis 
institutio a poetarum veterum lectione ducebat initium. At- 
ticorum pueri igitur glossas Homericas docebantur , sed 
magistris utebantur huiusmodi, qui temere ex singulis lo- 
cis quod sententiae satis con venire videbatur, id pro certo af- 
firmarent, unde mirae et absurdae interpretation's ferebantur 
impune, donee tandem grammatica ars effulsit, sed animis Grae- 
corum servitute fractis et exstinctis in communi omnium ca- 
lamitate ingeniis. Pueruli Atlici prima legendae poeseos lirori- 



A POPULARI DISTINGUENDA. 13 

nia in Theognide ponebant, unde notum proverb! um de re 
pervulgata et vel pueris nota : "hoc iam sciebam antequam The- 
ognis nasceretur: 

tovtI (isv ffiuv 7iQiv Qsoyviv yeyovsvou. 

deinde Homerum legebant ac caeteros poetas imprimis Ionicos, 
Anacreontem, Simonidem alios, quorum fating recitare et can- 
tare nemo paullo humanior erat etiam in re tenui qui non 
scite et commode posset. Elegans imprimis et memorabilis hac 
de re locus est, quern Galenus ex deperdita Aristophanis fabula 
servavit, ubi duo fratres inducebantur , alter bonus et frugi, 
optimis studiis et artibus imbutus, alter nequam et garrulus, 
protervus, impudens, causidicorum et rabularum calumniis et 
fraudibus innutritus, ex quo quaerit frater: die mihi, si nosti, 
quid significat apud Homerum xoQVfipa ex libro twv ylwaawv? 
deinde quaerit ex eodem quae sint in Homero dfievjjvd xaQTjva, 
non habet quod respondeat, ut qui numquam his studiis quid- 
quam operae dederit, atque adeo ut dnaldtviog et omnis libera- 
ls doctrinae expers a fratre et patre irridetur. Alius locus est 
in Comico Stratone apud Athenaeum IX, 382, qui lepide in- 
ducit coquum meris vocabulis priscis Homericis utentem atque 
sic bonum Atheniensem, qui nihil de his intelligebat, obtun- 
dentem. Quot invitasti /usyonag ad coenam? quaerit. Egone 
(LiSQonag ad coenam? Satin sanus es? tu me istos fiBQonug nosse 
putas ? Nullus aderit. Nempe hoc erat reliquum ut etiam (xiqonag 
invitarem ad coenam. — Nullus igitur aderit Saizvjucov ? deinde 
alia similia: fiijXa frvoidfrig; quaerit. Non equidem. nihil horum 
sed nQofidnov. Nonne igitur, inquit, (xr{Ka dicuntur nQOpara? 
quid? {.irjla sunt nQofiara! nil equidem horum per Iovem in- 
telligo, neque cupio eliam. ltane non nosti Homerum sic lo- 
qui? Licebat Homero loqui quidquid libuerat, sed quid hoc 



14 1)E OllATIONE ART11ICIVL1 UK AKC V 

ad nosallinet? Loquere humanomoremecum. Frustra. Pergil pos- 
c€M ovlo/vrag, turn nrjyog , turn alia monstra verborum, quae 
heiclc nemo intelligere potcrat. 

jufevkka, /uoigag, dinrvxa, ofokovg 

at equidem Philetae libros quaesiverim ut quid ista verba signi- 
iicarent, discerem K 99 Ne mica quidem salis in hoc loco est, 
nisi vulgus popularium veterem Ionicam linguam ignoravit. 
Quanta autem le vitas eorum fuerit qui olim glossas interpreta- 
rentur Aristarcbus ostendit, in cuius aureis fragmentis, quae 
in Yeneto codice ad nos pervenerunt, saepius eorum temeritas 
castigatur. Uno defungar exemplo: in Iliados IX, 540, de apro 
Calydonio legitur: 

o$ xoxa itoXV SQdtOxtv s&wv Olvijog dXwijv 

quum ignorarent quid esset h&aty temere et iinpudenter inter- 
pretabantur ffoanrtov, nulla alia de causa nisi quod sic tolerabilis 
sententia exiret. Aristarchus primus vidit sd-wv, unde uw&a et sfrog 
in communi sermone haeserant, significare IS s&ovg snicpoitrnv, 
avvijd-7] TCQarviav , ut alibi noudeg £Qi$[ialvovoiv s&ovrigi. e. demore 
ut solet A^ertere Virgilius. Dubitari non potest quin istae expli- 
cations tarn falsae quam leves sint antiquissimae : ipse Sophocles 



¥ Si quern iocosissimum locum ipsum inspicere iuvat, dabo hie illic eraen- 
datiorem, vs. 3, leg. &v ccv hiyq <rvvitipi, vs. 9, rovro yxp vij rbv Ai'ae 'irt 
xctTuKomov non 'io-rt vs. 21, [ux A/' eyu i*ev ou. obderepov xt/rajv Trpofiocriov 
$'. oVxovv, 'fyy, res /zvjAaf 7rp6@zrct ; i^Kx Tp6(2xr'; oh pavQuva 'eyooye tov- 
roov oloh oldz fiovAopcti. vs. 26. "Owpov olv ova olaSx hiyovrct\ vs. 42. 
lia-rs pe ruv rou QiAifTK Kk\/.$umovtu, /3//3a/«v tyireiv 'iKSitrrov t; Mvcitcci tuv 



A POPULAR! DISTINGUENDA. 15 

narrator ab lone Chio, aequali et amico, recte refutasse arrogan- 
tem grammaticum in insula Chio, qui velus verbum lonicum 
perperam et inepte accipiens pulchrum versum Phrjnichi ini- 
que carpebat: quern inscitiae arguens Sophocles locis e Si- 
monide et Homero allatis veram loci Phrynicliei sententiam 
aperuit. Praeclarum est hoc Ionis Ghii fragmentum apud A then. 
XIII, p. 603 sq. 

Haec omnia reputanti subibit animum cogitatio quae tandem 
pars Graecarum litterarum, quas multiplices et varias esse statui- 
mus, nativam populi linguam referat, quae contra ornata et ela- 
borata ad priscam dictionem artiflcio scriptorum quam proxime 
fieri potuerit accedat. Moerenti animo ingentem litterarum iac- 
turam factam esse intelligimus , ut de Doricis, de Aeolicis litte- 
ris, deque earum ingenio et indole recte cognoscenda actum et 
conclamatum sit. Supersunt tenues quaedam reliquiae, nee ip- 
sae satis integrae, sed miserum in modum stupore librariorum 
in his prorsus nihil cernentium mutilae et corruptae. Quis sibi 
Alcaeum aut Sapphonem audire eorumque linguam nosse po- 
test videri in laceris quibusdam laciniis, quas perpetuis coniecturis 
inter legendum sarcimus, idque saepius sine fructu. Quis Si- 
culam linguam novit, qua Sophron et Epicharmus scripserunt? 
quis Laconicam Alcmanis aut Creticam Thaletae, aut Rhodiam 
Pratinae, aut Boeoticam Erinnae ex raris sententiarum aut etiam 
smgulorum verborum ruderibus. Sepulta haec omnia dudum 
sunt, nisi qui Graecis litteris damus operam eorum imitari velimus 
ineptias, qui linguam Umbrorum aut Etruscorum ex aliquot cen- 
tenis vocabulis quae aut grammaticus Romanus aliud agens 
commemorat aut vetus lapis exhibet, se lenere putant. Sepulta 
haec sunt, inquam, sed in Ionicis videtur lux affulgere laetior. 
Herodotum integrum legimus, Hippocratis plurima, multa mul- 
torum omne genus fragmenta, atque Homerum, Ionum omni- 
um pnncipem ac fere deum: a quo cogitare , a quo dicere 



IG DE OimiOM. IRTIFIGIALl GHAECA 

discebant onmes. Fateor: at velsic tamep linguam lonicamnemo 
sic callere potest, ut suaimo ct cogitatione in Ionia cum lonihus 
una vivere ct colloqui cum iis possit. Quae sit popularis lin- 
gua ignoramus, qua inter sese in otio et negotio, in omni vitae 
ratione loquerenlur et colloquerenlur. Ad aciem aut pompam 
apparata sunt omnia : quaesita arte vocabula , arte inter se 
apla et nexa nil ex grata vitae communis negligentia, nil nisi 
sedate, composite ad elegantiam aut magnificentiam dicendi. 
Frustra quaesiveris in Ionum reliquiis dictionem et eloquium po- 
pulare, plebeculae etiam, quae rectius ac melius sensa pectoris 
patrio sermone edit quam poeta quilibet omnibus dicendi lumi- 
nibus. Deinde alia est in Ionicis calamitas, prope dixerim, qua- 
propter numquam quamvis eruditus philologus earn sibi compa- 
rabit Ionicae linguae facultatem, qualem ex Atticis monumentis 
liaurire datur. Multa sunt saecula, quibus floruit: multae igi- 
tur sunt vicissitudines, quas mutata rerum in Ionia conditione 
ctiam lingua sensisse debuit, ut sensit: sed effecit admiratio an- 
tiquorum. ut non sua quisque et aequalium lingua scriberet sed 
priscam illam Homericam referre conaretur, eorum saltern quo- 
rum integra scripta terimus, nam in fragmentis poetarum non 
idem omnibus color est, et aliud est Anacreontem legere, aliud 
Simonidem, aliud Arcbiloclium. Contra Herodotus totus pendet 
ab Homericis carminibus, tota operis compositio et habitus, con- 
fbrmatio sententiarum, verborum, locutionum forma referunt 
Homerum: non minus Hippocratica scripta, quorum summa 
simplicitas habet et granditatem verborum et maiestatem illam 
gravem simul et candidam quae in veterum cantorum versibus 
tarn grata accidit. Nil novicium spirant nee recens neque aequa- 
libus acceplum aut temporibus suis aut rebus: quemadmodum 
Attica ilia aedificia Periclis statim surgentia antiquitatis quam- 
dam speciem quae animos percelleret prae se tulisse a Plutar- 
cho dicuntur, post aliquot saecula novitatis quamdam gratiam 



A POPULAR! DISTINGUENDA. 



17 



semper retinere videbantur , sic Herodotus et Hippocrates nee 
veteres nunc esse videntur nee quum primum scriberent po- 
tuere videri recentes: eodem modo, quo Homerum, quern om- 
nes iuxta quis fuerit ignoramus, in senectutis maturitate scrip- 
sisse sentimus, sic illos Iones, qui eodem ingenio in eadeni pa- 
tria fuerunt, nee novos umquam fuisse sentimus nee longa die 
veteres fieri comperimus. Quale sit autem hoc, quod dixi, non 
apparere in lonum scriptoribus discrimen temporum nee vicis- 
situdines, quas lingua tractu temporis subire debuerit, luculen- 
ter apparet ex illis scriptoribus, qui dialecto non tantum arti- 
liciali, ut veteres, sed recocta scripserunt. Vel unus Aretaeus 
Gappadox argumento poterit esse. Scripsit post Tiberium et 
scribit lonice tarn suaviter, tarn terse, ut in media Ionia ante 
aliquot saecula natus nonnullis videatur: sed utitur liic quo- 
que Homerica lingua et Hippocratica , quam incredibili studio 
eleganlis vir ingenii satis feliciter retulit, ita tamen ut laborio- 
sum artificium pelluceat: eloquio Yeterum utitur et laciniis, 
sonat totus Ionreum, nil nisi vita operi deest et natura. Nemo 
autem vivo Aretaeo ita loquebatur, ut ille scribit: quis du- 
bilet? verum quis vivo Hippocrate aut Herodoto sic ut illi scri- 
bunt loquebatur? Nemo sane. Superarunt aequales omnes sua- 
viloquio: dulcedo orationis incredibili suavitate afficit et deli- 
nit legentis animum, sed non ita afficit ut cum eo una esse et 
una vivere et audire loquentem videare et ipse eadem lingua, 
si res ita tulerit, responsurus. 

Mibi quidem in illorum lectione animus sic afficitur, utcre- 
dam me videre aliquem, qui summa ope ingenii omnia sic pa- 
rat ut optima et pulcherrima sint, ut in summa simplicitate la- 
teat summa ars anxie sollicita ne quid desit, ne quid obsit, 
etiam ne quid arte effectum putetur. Cum cura omnia apposita 
sunt, cautum undique est ne quid iure carpi aut reprehendi 
possit: videtur ergo omnibus paucorum esse idem efficere. Con- 



IH DE ORATIONi; AllTll'iClAl.l ftBABQA 

Ira in vcritato scrnionis naturalis, quern natura iundit, mens 
ae ratio componunt sed ita ut sponte omnia fluant atque unus- 
quisque audiens vei legens in animum inducat sese, si idem 
dicere debuisset, non aliter quam sic fuisse dicturum. In parti- 
culis quiLusdam vetcrum carminum quae in Iliade continenlur 
auditur ilia naturae vox, naturali sermone edita quae quanto- 
|>erc ab artificial i et voce et oratione difFerat aliae partes eorum 
carminum satis declarant. Componat mihi aliquis Andromaclies 
verba ad Hectorem libro VI, cum eiusdem lamentis in extremo 
carmine. Si quis ea eiusdem temporis, eiusdem poetae existima- 
bit esse, nae ego illi frustra veram linguam Graecam ab artifi- 
eiali distinguere voluisse videbor. Sed properat animus in At- 
ticam, ubi ilia floruit dictio in ore totius populi, quae nihil 
alienae opis indiga , suis ipsa divitiis potens eo pulchrior est , 
eoque suavius afficit audientes, quo magis est ab omni erudito 
artificio remota. Ipsa natura videtur Atticos bene ac terse dicere 
docuisse: nihil est in illo sermone quaesitum, affectatum, comp- 
tum. Suum est cuique rei nomen, sua est singulis cogitationibus 
ac sententiis forma: inest in illo sermone, ut in omni cultiore 
ac perpolita lingua anxia quaedam et elegans morositas, quam 
vel levissima quaeque offendunt. Quidquid innovaveris, mutave- 
ris, transposueris , vitium est, non ut Graecum non sit quod 
dixeris sed ut non Atticum. Incredibile dictu est quanta sit 
multitudo rerum, quas inter loquendum Attici diligenter ob- 
servent, quam arctis vinculis consuetudinis Atticae constringan- 
tur, ut non hac sed ilia forma vocabuli recte uti possint, non 
hoc sed illud vocabulum bene usurpare liceat, neque id hoc 
sed illo loco ponere, ut Atticum esset quod dicerent. Haec illi 
omnia in dicendo non studio sectantur, non diligentia , sed in- 
si turn a natura est, ut nil nisi sanum ferre possent aures et 
luenles. Mira res est ac paene incredibilis iis certe, qui patrii 
sermonis sinceritatcm audiverunt ab teneris unguiculis deprava- 



A POPULAR? DISTINGUENDA. i$ 

tarn in ore vulgi, in doctorum et oratorum dictione longe di- 
versam, et vitiis purgatam illani quidem sed calamistris inus- 
tani, comptam et tarn mundam, ut publicum vitare oporteat ? 
ne quid ilia mundities ceterorum contactu contaminetur. Ha- 
Lemus etiam hodie, quicum comparemus illam quam dixi ele- 
gantem morositatem, (nam non reperio aptius nomen) quae 
multa fastidiose respuit, quae ceteris satis ornata habentur ct 
delicatissimum quodque iudicio omnium probatum delibare 
amat. 

Idem liabent Galli, idem imprimis Etrusci ut nil ferant tc- 
retes populi aures, nisi quod simplex et elegans sit. Transpo- 
sueris vocabulum, perinde esse videtur tibi, illis peccasti, nam 
usu omnium vocabula in ilia coinpositione sic disponuntur ut 
illud praecedat, hoc in fine ponatur. Nulla est sine periculo 
optio nee yocabuli nee locutionis: usus in populo loquaci 
certa lege definivit onuiia: ubi lex non est, analogia et iudicium 
aurium monstrat viam, nobis ancipitem, illis certain. Nil est 
quod miremur Theophrastum, qui sibi et aliis egregie Attice lo- 
qui videbatur, in foro olitorio pro hospite esse liabitum. Super- 
sunt Atticorum scripta. Superstes est ilia lingua Attica lota, 
in praeclarissimo quoque ingeniorum Atheniensium monumento. 
Hanc demum totam cognOscere nostrum est ad liunc flnem 
quoad cum Atticis Attice loqui haud incommode possimus. 
Magni laboris est, fateor, sed parum Attice sciemus semper, 
donee sic didicerimus, ut ipsi usu edocti, aure admoniti aliena 
et vitiosa si minus tarn facile saltern tarn certo agnoscamus, 
quam videmus Gallice doctos aut Etrusce statim merito impro- 
bare quidquid a proprietate et usu loquendi et elegantia rece- 
dit. Occurrendum erat fortasse nonnullorum dubitationi , qui 
credant efifici id non posse in Attico sermone, quod in Galli- 
co , qui vivus volitat per ora vimm et incredibili fere scripto- 
rum numero frequentatur. At vero si omnia scribendi genera 



M dk ORATIONS \n 111 it.lVI.I GRAE8A 

ad nos perdurarunt in luculentissiuiis optimi cuiusque operibus, 
si sibi constant omnia, nl cerlus sit usus, adeo ut idem ubique 
eodem modo, imo etiam eodem verbo dicatur : si nulla umquam 
optio datur dubitanti ut non plura, sed unum sit necessarium 
ac solemne ac proprium, sequitur ut plane constet de omni 
ibrma orationis, quae in quocumque argumento sola recta est 
ac proba. 

Sed gestit animus illud quod dicam exemplis quibusdam in 
clara luce ponere. Facetus imprimis est Aristopbanis locus apud 
Stobaeum Floril. tit. 121, 18, ubi in Oreo apud Plutonem om- 
nia laeta et iucunda esse demonstrat scilicet: nomen ipsum 
nXoytwv, inquit, divitias et opima omnia indicat. Si quid in tru- 
lina ponderas, quod pondus babet vergit ad inferos, quod inane 
est ad Iovem, neque etiam defunctos coronato capite et ungu- 
entis delibutos proponi moris esset, nisi statim post descensum 
ad inferos potandum foret. Grotius, ut solet, eleganter vertit : 

»nec collocare, credo, mas esset sitos 
ungueutis delibutos, vinctos florihus 
nisi potandum protiuus esset moriufSiV 

liaec Graece sic dicuntur : 

ov ydo uv note ovtcoq iztfpavw/xbvoi 

7tQ8Xit(*td'* OV& OLV XaTUXfXQlflhoi 

u firj y.arapdvTag tvd-stog nlvuv sdfi. 

iocosa sententia satis facile ex verbis pessime babitis pellucet. Sed 
Aristopbanes numquam potuit ista sic dicere, in quibus nee 
metri ratio constat nee dictionis Atticae. Opem ferre laboranti 
poe'tae conatus est Iacobsius in Lectt. Stobensibus, p. 2, ita ut 
reponeret: 



A POPULAM DISTINGUENDA 21 

ovv av dnvri&vfwTf$ sGtcpavwfLievoi 
7iQOvx€i(ii0' ovd* av XQava xarcMexQiOfttfiot, 

in quibus coniecturis quantopere violetur lingua Attica paucis 
ostendam. Mortuus non aliter dicitur Attice quam uno modo 
Tt&vtwg, in quo prima syllaba semper certa lege corripitur: re- 
duplicatio numquam positione produci potest: si fuisset produ- 
cenda augmentum ponitur, ut in iyvwxtog. Contra x&Bvrjm apud 
Iones necessario primam productam habet, et xlBvaBi apud Iones 
est dactylus, quum tribracbys sit in Attica lingua. Hinc Tra- 
gici in sermone mixto ex Ionica vetere dialecto et patria pro re 
nata aut correpta utuntur aut producta, Comici, qui veritatem 
referunt, si produxissent sibilis fuissent excepti. Sed aliud in- 
est gravius vitium: mori Attice est dnoBvyaxttv, neque simpiici 
verbo locus est neque ulli alii composite, deinde dnoBavovfiat et 
dnoBavitv dicebant, turn riBvrjxa. Qui secus diceret, vitio di- 
ceret. Contra tragoedia utitur veteri lingua et Bvqaxtiv usur- 
pat et xarBrqaxuv et Bavov/uat et xavBavovfiai et Bavuv et xaxBa- 
vtiv, quibus si quis extra tragoediam esset usus, aut xaraBvqa 
hhv vel xavaBavov/nat dixisset, contemtus fuisset ut minus bene 
locutus contra omnium mo rem atque usum. Similiter nimis vul- 
gare ac plebeium fuerat in gravi carmine dnoBavitv collocasse 
vel dnoBavuoBai ; tanta est in bis morositas ubi omnes recte ac 
proprie loqui solebant : itaque aeque absonum est Graece «th>- 
TiBvavat aut xaxriBvavai aut xaraTtBvdvai scribere, quas forma s 
omnes in omni dialecto non ratio, non analogia improbat, sed 
respuit usus, quern penes est ius et norma et arbitrium lo- 
quendi. In sqq. duplex est grave sermonis vitium: ovS* av xqatu 
xuTaxtyQtOfiEvoi placuit plerisque, alii xqara xt%QioiJi£voi aut xdqa 
MXQiGfiivoi maluerunt, in bis sumrai critici, quales sunt Tyr- 
wliittus et Gaisfordius. At vero XQuva aut xaga respuitur a 
quotidiano ac vero Attico sermone, quo caput x«paXij dicitmr 



12 DE ORATIONE ARTIFICIALI GBAECA 

noque ullo alio nomine dici potest sine vitio. Tragicis licebai 
xa'pa dicere ex artificial! sermone : xgaxa et xap;}ara et xdgrjva li- 
cebat, sed abstinere maluerunt. Gomicis autem, oratoribus . 
philosopliis, historicis, omnibus denique, qui aequalium tempo- 
» urn imaginem et speciem referunt, necesse est aequali popula- 
i ium sermone uti et risum praebuissent omnibus, si quid lm- 
iuscemodi in veram sinceramque linguam putide invexissent. 
Neque etiam xtXQto/iivos Atticum est vocabulum, quia Athenienses 
Aristophani aequales xi/QTfiai dicebant et XQfaa: reeentiorum 
Graeculorum error est Xb/Qiaftai contra certam in talibus ana- 
legiam scribere. Denique aaxaxQ^oOat et ratio respuit et usus, 
non est in tali notione praepositioni locus. In extremo frag- 
mento legitur: xai yodq ye %io[tiv oItov/liiO' avvovg devg* dviivai 
idyaOd. Libare non est /Jot sed xsoftai: itaque yeofievoi pro 
xio/uev tandem bene repositum est a Seidlero: infeliciter ^fito^ufv 
coniecerat Grotius, formam priscam lonicam obtrudens poetae, 
quae illis priscis temporibus pro ^m^v, coniunctivi aoristo, 
scribebatur neque id sine errore, nam duplex inest vocabulo 
digamma, quod utcumque expresserunt Iones minus antiqui: 
nt xavd'iatg in notissimo Hesiodi loco pro wFFa£,aig, evaSev, 
aviayoc, avwg, avgyxtog, et quae eandem analogiam sequuntur 
looe va a oiFw et dlevavo ab dXiFeoOai. In dviivai xdyadd metricum 
vitium est, namque prima in 'irjfii apud Atticos producitur, id 
est semper et ubique producta est: nulla est in bis inconstan- 
t:"a: certa baec omnia sunt nee umquam a quoquam moventur. 
Ilaque Bergckius de suo correxit: 

ahovfitd* avxovg dtvpo xd v.dV dviivai 

;td pro vitio prosodico grammaticum invexit; nemo umquam 
dixit aut potuit dicere xd xaXd dviivai, numquamGraeci ab Diis 
ta xaXd sed xdyadd precibus flagitabant. Genuinum est dvftv a 



DE POPULARI DISTINGUENDA. 23 

rdyadd. In eodem fragmento in tarn paucis versibus aliud 
mendum superest quum scribitur : 

otuv yap Igag tov xaXdvtH to §£nov 
xdrii) fia$i£et. 

nam nemo umquam in Attica hag dixit pro hfjg: .dixere Grae- 
culi recentiores, qui quum promise ue formis corruptis hw et hdva) 
uterentur pro iGfjfU Veterum, sua loquendi vitia aflricant an- 
tiquis, nimis patienter id ferentibus Editoribus. Fertur hodieque 
Homeri vfivog ug Jrj^rjTqav quae est foedissima barbaries pro 
dijfiTjrgu, at Graeculi Byzantini quum 17 dTjfirJTQu pro dijiujrijQ 
dicere soliti esseut, ubicumque aceusativus T*jv drjitrfuqa legere- 
tur temere et inscite scribebant, unde decepti multi sunt critiei, 
in his Hermannus , qui in vetustam Atticorum cantilenam 
^jj/itjiquv invexit. Plena sunt Criticprum scripta exemplis, 
unde apparet omnes literarnm partes confunxii ac perturbari ab 
librariis, ab ipsis criticis ac misceri quadrata rotundis. Sed ab 
solvam paucis. In fragmento Phidippidis Comici apud Stobaeum, 
18, 21, pater increpat (ilium bis verbis: "non potes nunc ts 
purgare ut antea: ebrius fui, mi pater, peccavi, fateor. 

ax £&v sfiiBvaBijv, ndviq f Xsyovva w, 
7)(A.a$iov, wee nQog ae avyyvcofing tv/uv 

corrupta sunt «£« ngco o£. Sententia requirit: slcut antea. la- 
cobsius reponit: 

iog ro ndgog as ovyyvuiftyg TV%eTv 

sed hoc ex Homerica aetate est et in Phidippide haud minus 
absurdum quum si yjkiroy pro ijfiuQTOv, pro ivxhv dixissetxt^tra* 



24 DE ORATIONE ARTIFICIALI GRAECA 

Antea Attice dicitur aut ngorov aut to ngoodi et hoc ipsum 
scripsit Phidippides ut vestigia comiptae scripturae evincunt 

TS 71Q0G 08 

et to TtQoaBe lineola distant 

in veteri libro litteris uncialibus exarato. Similiter in omnibus 
reliquis in promtu habere oportet quid usus loquendi ferat, quid 
quomodo ab Atheniensibus dicatur: in qua re observanda mi- 
rae quaedam apparebunt proprietates, a quibus ne latum qui- 
dem unguem veri ac genuini Attici in dicendo deflectunt. Ver- 
bum nalto, ut hoc utar, in usu erat pro verberare, plagam in- 
fligere: ubi futuro et aoristo opus erat naxa^w et indru'^a dice- 
bant; ubipassivi aoristo inXfjyqv, futuro nXijyjjooiuu, ubi perfecto 
in agendi notione ninXijya. Itaque quaerebatur in iudicio nougat 
rig nQortQog inXijyij rj endra&v : ubi praesenti opus erat in eadem 
re Tccuofiivog dicebatur. Caetera omnia, ut snavd^Qfjv et InXrj^u 
et nardoaco aut natdcao^ai, aut nXrjGCo) et nXyooo/tou, ■ et nind- 
rctyfiai ex Attico sermone exulant. naiota et hnouoa apud tragicos 
solos leguntur. Coniicere in carcerem est elg to dtG/Li(jOT?]Qiov i^dX- 
Xuv, at coniici non ifipdXXeodai sed ifintoetv vno nvog. Capere ur- 
bem dicunt noXiv atqiiv sed capi non alotXaQai sed dXioxtodcu et 
dXwvai. noiiiv zivd ri habet passivum ndayw, ut viOuxa xuodat. 
Occidere est dnoxvttvat in Attica, dnoxravieiv inlonia, occidi ab aliquo 
est ubique vno Tivog dnoBavttv. Huiusmodi arbitraria usus loquendi 
innumera habet, quae etsi aliquam difficultatem videntur habere 
tamen non sunt ad observandum admodum difficilia, quia con- 
stans et perpetuus hie usus est et consensu omnium ubique 
confirmatur. Ad hanc lucem loci depravati, ubi librariorum so- 
cordia obscuravit linguae Atticae puritatem, non diu possunt la- 
tere. Vitium sermonis advertit et offendit exercitatum in legendis 
Atticis id est in colloquiis cum scriptoribus Atheniensium : quod 
dictum oportuit, facile suggerit memo ria, unde ipsa scriptoris ma- 
nus haud ita difficulter eruitur. Apposite in hanc rem locum 



A POPULARI DISTINGUENDA 25 

Lysiae ex oratione in Andocidem simul proferre et emendare 
potero. Si vestris sententiis absolulus erit, inquit vehemens ora- 
tor p. 103, R. homo impurus et impius, nil impedit quo minus 
veniat in sortem summorum in rep. honorum, et Archon fiat et 
Rex sacrorum, et pro nobis ac rep. sacra faciat et preces fundat : 
vn€Q ijfitov xal d-vataati, inquit, mi fvydg tvfyvai. Quid hoc quaeso 
est, quod d'vaiaattv aliquem dicit orator Atticua ad Athenienses 
verba faciens? Mirum in Attica illud Svaid&iv accidit ad 
aures, nee facile quis sibi inducet in animum esse hoc ab ipso 
oratore positum. Sacra facere dicitur &vuv , neque ullum aliud 
verbuni est, quo in communi sermone utuntur. At salva res est. 
Codices veteres non d-vaidau sed &voidoov(fi praeferunt, in quo 
latet ipsa Lysiae manus, si punctum addideris ut O Cat 0, 
d-votag &voh xal tv/dg tv&Tai, hoc demum Atticum est: nunc 
Atticum audimus. Yerum quid plura? Satis superque haec 
quae volebam adstruent. Quid igitur? Emendanda grammaticae 
Graecae ratio est. Secernenda, separanda, in suum locum ali- 
quando referenda sunt singula, quae nimis diu coniecta in unum 
fere coaluerunt. Secernatur tandem aliquando, et in suam quod- 
que patriam et aetatem redigatur quod verum , quod sincerum, 
quod in ore populorum vixit et imaginem vitae, non somnia 
acutorum hominum et ingeniosa commenta nobis obiicit. Noli- 
raus diutius commiscere aliena et singulorum formas et figuras 
contaminando delere. Appareat quid \ix et aegre mutilum ad nos 
pervenerit, quid integrum ac totum supersit. Nova est Gram- 
maticae, nova Lexicorum conficiendorum instituenda ratio. Nimis 
multa pro Graecis habuimus quae antiquitatis ac veritatis spe- 
ciem tantum et umbram praeferebant. Adhuc in Graecae lin- 
guae studio secundum illud Anaxagoreum ndvra yqr^iaxa 6(x5 s$lv. 
Ionica Doricis et Aeolicis permista, his Attica superinfusa sunt; 
vera falsis, genuina artificiosis , viva intermortuis et sepultis con- 
fusa sunt in unum. Atque haec tantum de veteri Graecia ita 



2o DE ORvnoNi; artifimam ghaeca 

disputavi nt primas praeoipuarum rerum lineas ducerem. Quid 
si labentem et in praeceps ruentem Graecitatem persequamur, 
quum recocta est al) aliis Dorica dialectus, aL aliis Ioniea, a 
plerisque Attica: frustra ab omnibus. Haec ipse alias lubens ut- 
cumque milii animadversa et observata sunt exsequar, nunc 
satis liabebo si vieero sic constitui Grammaticum studium et 
posse et debcre, ut Graecarum litterarum intelligentia quum fa- 
cilior fiat turn imprimis fructuosior. 



D1X1. 



COMMENTATIO 



SINCERITATE GRAECI SERMOMS 



GRAECORUM SCRIPTIS 



POST ARISTOTELEM GRAY ITER DEPRAVATA 



C. G. COBET. 



Lccta in Instituti licgii Belgici Classe Tcrfia die XIII 
m. Maii a. MDCCCL. 



Nolite mirari, viri celeb., si nunc quoque ex ea parte studio- 
rum meorum, a qua me tempora et lectionum Acadeinicarum 
rationes avocant, ingenium et natura revocant, i. e. ad Graecas 
litems illustrandas , ad rationem Grammaticae Graecae emen- 
dandam , argumentum mihi sumsi , de quo ita ad vos dicerem , 
ut vestras sententias sive ad confirmanda, quae mihi videre vi- 
deo^ et ornanda, sive ut errantem retrahatis, elicerem. Premunt 
in Graeco sermone et Graecis literis studia Grammatica saniora 
difficultates complures. Moles ingens est et farrago rerum diver- 
sissimarum, quae confusae et permixtae nunc laborioso artificio 
magis etiam permiscentur et confunduntur. Numquam ex his 
emerget Grammatica sanior, numquam non ingenium humanum 
hoc genere exercitationis obtundetur facilius quam acuetur, do- 
nee, ut in illo Anaxagoreo placito, quum sint navra xd nQoiy- 
fiwta 6fiov, 6 vovg iX&wv dtaxoofiijau. Indignabundus , dicam 
enim libere quod sentio, cum taedio et fastidio soleo in- 
spicere et adhibere illas copias, quas doctissimi quique et 
celeberrimi Grammaticorum nunc solent in ingentes acervos 
exstruere ad rationem et usum Graeci sermonis explicandum 
demonstrandumque. Nihil ego nunc antiquiores reprehendo, 



4 DB SINCERITATE GRAECI SEttMONIS 

lUiltmannuni dico, qui facile reliquorum omnium agmen ducit 
et ut obscuravit vcteressic nemo adliuc illi emditionis, diligentiae, 
acuminis palmam potuit facero dubiam, quum multi multa pas- 
sim moliantur, sed illius et aliorum spoliis graves et non inge- 
nita mentis sollertia in ipsum Graeci sermonis ingenium natu- 
ramque progressi sed adventicia quadam arte quae subtiliter 
reperta et apte disposita in re grammatica nunc maxime probari 
solent ad Graecas literas accommodantes, mox si res ita tulerit 
ad sermonem literasque diversissimas accommodaturi. Nae illi 
non intelligunt quid sit Graece scire, quid sit Graecum, quid 
non sit, quid probandum unice, quid cum contemtu abiicien- 
dum; utuntur paratis opibus, ut sibi quidem videntur, atque ita 
quidem, ut regatur potius illorum mens a fraesenti materia, quae 
videtur subesse, quam regat, arripientes quidquid alicunde obii- 
citur: omnia undique corrasa egregium usum videntur habere 
modo ad augendas incredibilem in modum copias Grammaticas, 
modo ad confirmanda inventa, placita, decreta, arcana fere 
addiderim, Grammatica omne genus. Obscuriores omittere li- 
ceat: ut fei^e nihil prosunt sic perparum afferunt detrimenti: 
vivunt in diem, liber libro truditur, ut alius est ex alio facili 
negotio natus : sed heroes quosdam esse video , quorum auctori- 
tas maximis meritis parta splendore suo praestringere oculorum 
aciem et potest et solet, qui caliginem ac tenebras tractu sae- 
culorum undique constipatas, quum eruditione sagaci et prudenti 
dispellere et discutere debuissent, nescio quo iudicii errore ma- 
luerunt eruditione caeca et insana augere et condensare; horum 
ego principem pono Lobeckium, cuius eruditio stupenda, quod 
nomen consulto et meditatum appono, si quid est in me iudicii, 
bonis Literis tantum attulit detrimenti, quantum vix caetera 
viri eximii bona redimere et compensare poterunt umquam. Le- 
gat mihi aliquis vel recordetur quam immensas eruditionis 
opes expromserit, non dico in magnae molis commentario ad 



GRAVITER DEPRAVATA* 5 

Aiacem Sophocleum, quern librum primum cdidit, sed in corn- 
men tariis ad Phrynicbum, in Paralipomenis, in Pathologia 
Graeca. Is mini respondeat profeceritne ex ilia gaza inexbaus- 
tae doctrinae i. e. dispuleritne sibi caliginem mentis , quae mul- 
tas literarum partes premit , exortane sibi sit ilia serenitas, quae 
tamquam coeli , est cogitationum quoque et orationis , in qua recte 
cernimus, in qua multa cernimus sic ut ambigendi haerendique 
molestia ac dubitandi veluti metus quidam ac dubitatio tollatur > 
ut certo te vestigio consistere sentias eaque nullis umquam ma^ 
chinis convelli et expugnari posse omnibus mentis iudiciique vi- 
ribus intelligas. Sat scio alios statim negaturos, alios fore, qui 
assentiri nondum audeant sed sensu quodam obscuro in summa 
viri reverentia iam dudum istiusmodi quid animis senserint. Equi- 
dem audacter ex animi sententia contendo , quod ab initio po- 
sui , condensari magis tenebras quam dissipari , non serenitatem 
mentis sed caliginem hinc nasci solere. Rudis ilia est et indi- 
gesta moles, congestaque eodem non bene iunctarum discordia 
semina rerum, nulli rei sua forma manet et constat, nam cor- 
pore in uno pugnant certa cum incertis, sine pondere babentia 
pondus. Hanc quoque litem melior natura et mens sanior dirimet , 
et lubet tarn praeclaro operi sedulo manum admovere. Iam alias 
quae eodem tenderent apud vos, v. c, disputavi, iam primas li- 
neas coepi ducere unde descriptio studii pbilologici ad simpli- 
citatem ac veritatem naturae poterit aliquando revocari. Non- 
dum poenitet dixisse linguam Graecam non unam sed multipli- 
cem esse: esse seriem linguarum, ex sese propagatarum sed sic 
ut ingenium et natura procedente tempore effloruerit primum, 
deinde degeneraverit donee in ineptias et sordes delaberetur. 
Numquam ex pulcliriore puella procedente aetate anus" tarn pu- 
tida tarn foeda tarn decrepita prodiit, atque sermo Graecus ex 
pulcberrimo et praestantissimo factus est turpissimus ac putidissi- 
mus. Qui coniungunt i. e. confundunt ac miscent aetates di- 



O DE SINOEBITATI GRAEC1 SE1VMONIS 

versus, coiiiunguiu ingenia, mores, indolem toto coelo diversam; 
ex qua coniunctione monstra et portenta Grammatica nata sunt 
et nascuntur. Qui Homerum cum Apollonio Rliodio coniun- 
gunt, Epicharmum et Soplironem cum Theocrito, denique ve- 
teres cum no vis permiscent, cum vivis et vigentibus cadavera, 
cum veris ac certis species inanes et umbras, cum nativis arti- 
liciosa , non tantum gravi sed perniciosissimo Uteris errore com- 
miscent. Quam late olim ista confusio gliscere potuerit pri- 
marii pliilologi fere omnes argumento esse possint. Omitto cae- 
teros; testimonia dicant mini principes nostratium, quorum im- 
mortalis gloria apud omnes erit , qui in his Uteris rectum videre 
valent. Quid? Hemsterhusium quis negabit plus in Xenophonte 
Epliesio posuisse studii quam in Atlieniensi? Melius idem in 
dementis Alexandrini oratione versatus est, ut uno utar de 
multis, quam multi haud ignobiles pliilologi in Demosthenis 
atque Platonis. Graecos ille omnes versabat, omnes libenter, 
omnes assidue , nee fastidiebat infimos , undique aliquid colligens 
florum et elegantiae, quo scripta sua ornaret; dicere ausim in 
mediocribus, in sequioribus summum virum immorari solitum 
lubentius quam in capitalibus antiquorum ingeniis; quid Valc- 
kenarius, qui eruditione nullis finibus circumscripta eodem 
amore summa infimis aequat et continuat, Sopliistarum et Rhe- 
torum studiosior fere quam Atheniensium veterum, in Theo- 
crito ornando non minus quam in Euripide totus; quid Ruhn- 
kenius ecquem sprevit ac fastidivit eorum, qui diu post ex- 
stinctam Graeciam balbutire Graece rectius quam dicere ac scri- 
bere dicantur. Juliano Wyttenbachius gaudet haud secus 
atque Platone , Eunapium illustrat non minore amore quam 
Phaedonem ! quid animi credalis illis ipsis Graeculis fore , si se 
scirent cum illis heroibus eadem laude ac studio consociari. 

Bentleium unum addo ex caeteris, Bentleium vero in Calli- 
maoho totum. esse, verum fateor, miror interdum et subindignor. 



GRAVITER DEPRAVATA. 7 

Si quis monumenta GraeGae humanitatis et philologorum in iis 

illustrandis labores percenset facile apparebit summa ingenia in 

minus dignis elaborasse plurimum et summos scriptores minus 

excellentium philologorum curis utcumque expolitos et illustra- 

tos fuisse. Quantam partem curae in Luciano aut Xenophonte 

Epliesio aut Charitone positae dicamus in Xenophontem Athe- 

niensem aut Thucydidem aut Platonem aut Demostlienem col- 

latam! Leviter docti in Aristophane, fere prorsus indocti 

olim in Tragicis occupabantur , ut quisque erat dimcilliinus et 

interprete indigebat plurimum, ita levissimos Editores na- 

ctus est; heroes toti erant in levioribus, caeteri caeteros 

utcumque curabant, hinc factum est ut in honore haberentur 

quos melius spreveris, et praestantissimus quisque laudaretur 

magis quam legeretur, hinc qui rationem Grammaticam subti- 

lius excolere coeperunt promiscue undique praesidia doctrinae 

colligerent, baud secus ac si aequales essent inter se omnes 

Graeci et aequali auctoritate. Proletarios et capite censos Gram- 

maticos nil attinet exagitare. Piersonum nominabo, qui quum 

Atticae dialecti rationem in aureo ad Moeridem commentario 

tarn docte quam eleganter illustraret non fecit tamen operae 

pretium in summa rei, quoniam passim et ubique Atticistarum 

et Graeculorum errores cum sincerae et genuinae Graecitatis 

documentis eodem loco pretioque habuit; ubi res confici po- 

terat et certus Graecitatis usus definiri antiquorum testimoniis 

admixta recentiorum testimonia incertiorem te quam esses diu 

relinquunt. Joculare fere est videre Themistium in mediis Tra- 

gicorum locis sua afferentem, alternis Platonem et Philostratum, 

Xenophontem et Diogenem Laertium, Demosthenem et Lu- 

cianum, Thucydidem et Maximum Tyrium in re eadem testes 

produci. Theocritus confirmat usum loquendi Comicorum, Cal- 

limachus Tragicorum, Himerius et Aristides et Libanius et 

quis non ex recentiorum faece Herodoteum dicendi genus sua 



8 in- sinceritatj: cuaeci sermonis 

diction* videntur iilustrare posse. Jocularc est, inquam, ni ex 
islo errorc novi crrores in Grammaticain artem iam satis libra- 
riorum vitiis laborantem irrepsissent, qui quoniam nunc longo 
usu invalucrc, nicdicina multis quidem sero paratur. Nondum 
ea via aut ratio deseritur , alii post alios antiquum obtincnt, 
obruunt acervis annotationum bonos auctores, unde nil boni 
Graecis scriptoribus, multum mali verae philologiae solet eve- 
nire; nibil est facilius quam annotandi talem farraginem etinu- 
tilem supellectilem undique corrasam veterum monumentis ad- 
iicere, quid attinet dicere nihil esse inutilius. In hac materia 
unum est potissimum observationum genus quod nescio utrum 
dicam propter incuriam neglectum an propter nimiam quam- 
dam reverentiam veterum ac religionem mansisse intactum. Vide- 
batur, opinor, temerarium ipsos scriptores in ordinem cogere 
velle et violatae vel adeo ignoratae Grammaticae rationem reos 
agere illos ipsos, unde omnis ilia cognitio pendere credebatur. 
Neque tamen aliter lux affulgebit nisi quis ipsos Graecos ad 
severum et Cassianum vel Aristarcheum potius tribunal ad- 
dux erit sermonis quo utantur rationes reddituros, ubi nil pro- 
derit sic dixisse, nisi constet sic recte dici potuisse. Nempe ita 
se res babet: quod diximus, linguam Graecam ex pulclierrima 
vertisse in turpissimam ? ex ipsa natura rei sensim paulatimque 
accidit. Prima mali labes post amissam libertatem sermonis 
Graeci sinceritatem infecit. Nemo post Alexandrum bene et 
pure locutus esse audacter dici potest. Dum Graecia languet 
et senescit, insita olim acutis populis recte dicendi facultas con- 
senuit et ipsa nee vulgus tantum sed docti, sed, poe'tae, olim 
dicendi summi artifices titubare et peccare coeperunt. Menan- 
der dicitur paucis ante Dionysia diebus quaerenti paratamne ha- 
beret fabulam respondisse: fere paratam: nam argumentum sibi 
esse bene dispositum: nil superesse nisi ut versiculos adderet, 
tee Ziyjdiu inaaui, ut est apud Plutai-chum. Possit baec facultas 



GRAVITER DEPRAVATA. 



praeclara cuidam videri : at nemo mirabitur , qui Menandri re- 
liquias perlegit, versiculos tarn negligenter scriptos raptim et 
temere esse conflatos. Nee tantum ornamenta orationis et Atti- 
cam elegantiam desideres: iam turn non satis pura, non satis 
Graeca poetae oratio est : sordes , vitia , negligentia et ab antiquis 
Criticis in Menandro reprehenditur ; satis superest fragmento- 
rum ut et ipsi repreliendere possimus. Eadem in Pliilemone 
negligentia, eadem in caeteris poetis in media Attica natis. 
Mox Graecitas ire coepit praeceps et oratio populi, quam opor- 
tet perennem fontem esse unde docti sapiant, tarn sordida et 
corrupta esse coepit, ut elegantiores omnes scriptores fere om- 
nem loquendi scribendique facultatem ex antiquioribus litera- 
rum monumentis multa cura et labore colligerent: duo sunt 
veluti populi, duae linguae: sermo vulgaris, plebeius, qui di- 
citur r\ avvijd-uu, ?j twv Iduorwv diaXfurog, alter sermo est erudi- 
tus i) twv nenoudevfisvcov yXwaaa, qui non aliunde pendet quam 
ab lectionis usu et ex veterum scriptis hauritur. Incredibile 
dictu est quam late ea ratio patuerit, quotus enim quisque est 
Graecorum, qui post amissam libertatem aliquid conscripserunt , 
qui se non ad antiquiorum imitationem totum dederit et ausus 
sit scribere, ut ipsi loquuntur, vulgari sermone, toTq inav/ov- 
oiv ovofiiuoiv, quod Plutarclius scribit de Arato , sed ita ut ho- 
minem excuset veniamque det, temporibus coacto scil. ut sic 
scriberet. Iulio Caesari qui idem fecit in sermone Romano non 
tantum excusatione et venia opus non est, sed sanos homines, 
ut est in nobili Giceronis loco, a scribendo deterruit. Usus est 
et ipse consuetudine loquendi pura et incorrupta et sic, iudice 
Cicerone, vitiosam et corruptam consuetudinem emendavit. Ex 
iis, qui manibus nostris teruntur, unus est omnium, qui ab 
hoc artificioso scribendi genere ausus est abstinere et consue- 
tudinem sequi, Polybius, cuius oratio hoc ipso nomine tam pu- 
tida, tam ieiuna, tam plebeia videtur. Sordet Polybius et fasti- 



10 J)E SINCERITATE GRAfiOl SERMONIS 

ditur: utitur tamcn oration© , qualis erat turn in ore popuii. 
Liviufl ubi PolyLiana vertit ad verbum Latino ex inconcinna ct 
ingrata oratione Graeca elegantem et Latinam elicit. Utitur ta- 
men sermone Latino, quali aequales turn uterentur sed flore- 
bat turn Latinae orationis aurea aetas, Graeca in Polybii aequa- 
libus moriebatur. Praeter solum Polybium neminem unum no- 
minaverim, qui idem fecerit: sentit hoc ipse gravis liistoricus 
et ut est ingenio acerbo et aspero, quam facultatem ipse sive 
natura sive iudicio non excoluit, earn vilipendere et irridere 
adeo solet in aliis, quasi historica ars illis dicendi ornamentis 
et lenociniis in tanta rei ipsius gravitate et praestantia melius ca- 
reret. Si reliquorum neminem ita scripsisse contendo , multos scio 
esse qui contra sentiant: quam recte, quam perite in uno osten- 
dam. Niebubrius alicubi confidenter, ut solet, de Dione Cassio 
prOnunciat, reddam verbum verbo: "Dio unus est ex paucis 
qui ita scribunt ut turn homines loquebantur: eius oratio est 
vulgaris Graecitas illius aetatis : hinc perutile est et fructuosum 
eius dictionem diligenter observare et cognoscere." Nihil autem 
est minus verum. Dionis oratio utcumque videtur negligentior, 
incomta , nulla cura , nulla arte sponte fluere ut popularis oratio 
solet, tamejj et ex veterum lectione collecta est et quod aliquanto 
peius est non sine putida affectatione et vitiis male ex discrepan- 
tibus collecta. Quod maximum est, ipse Dio testatur se Atticos 
legere ad colligendum Graece scribendi usum 55. 12. idem ta- 
men saepe Ionice magis quam Attice scribit imprudens : igoMdarai 
illi est vestiti sunt, sic eaxtvadarou, dtfxfxcoQidaro , alia passim lu- 
benter ponit, quae Herodoto melius reliquisset, ut usus prono- 
minis ol pro avTai quod quam insuave sit in oratione, quae At- 
ticam imitari satagit, facile est ad intelligendum. 

Affectatae orationis in illo scriptore, qui scribere dicitur ut 
turn omnes loquebantur , exemplum unum afferam sed luculen- 
tum. Lib. 55. 14 Augustus solus in tbalamo cum uxore Livia 



GRAVITER DEPRAVATA. 11 

sermones caedens inducitur. Augustus curis anxius , hue illuc in- 
quies se versat nee somnum oculis videre potest : cui Livia : quid 
est, miw, cur non dormias? respondet: quis vero possit, mea 
uxor, vel minimum connivere qui tot inimicos habeat et undi- 
que insidiis petatur. Graeca verba sunt: jeect xig av, w yvvat, 
Y.av ikdyjZov dno^QfiTiQiatu roaovrovg sx&qovq e/cov xcti du lm$a- 
Xevopevog. caetera facile credo populari usu comprobari quod 
autem dnofiiQ^riqlctie posuit, non sine putida afiectatione ex uno 
Aristophanis loco est haustum in Vesparum initio, in quo loco 
veteres interpretes vocabulum rarlssimum diligenter aequalibus 
interpretantur: non facile, opinor, Livia intellexisset nee temere 
Augustus usurpasset qui non magis in Graeca quam in Latina 
oratione vocabulorum obsoletorum ferebat foetores. Quam facile 
esset ex eodem, ex aequalibus, ex paulo antiquioribus cumu- 
lare rei et vitii eiusdem exempla. Quoties mihi illorum tempo- 
rum et scriptorum imaginem animo fingere et informare aggre- 
dior, toties in mentem venire solet comparatio eorum, qui post 
renatas literas Latine scribendi facultatem et usum ex Romani 
ingenii monumentis singulari studio et indefesso labore colligere 
sunt conati et conantur. Incredibile dictu est quam sit res rei 
similis. Eadem in utroque genere fere omnia cernuntur et vitia 
et virtutes , nisi quod facilius est quod nos facimus , quamquam 
contra videtur, quam quod Graeci faciebant, antiquum et quia 
ita dicere placuit mortuum sermonem scribendo referentes. Sum- 
ma ingenia in hoc quoque genere exsplenduerunt et tarn bene 
imbiberunt Latinitatis interioris sensum , ut vertisse natura in il- 
lam antiquam naturam possit videri, quum tota mente repetunt 
illius aetatis ingenium mentemque, nescio quomodo Romani fere 
in dicendo exstiterunt, ut caeterorum quisque maxime ingenio, 
memoria, sensu pulehri valuit, ita proxime ad illorum praestan- 
tiam accedit, plerique longo intervallo relinquuntur, balbutiunt 
aliquid et conscribillant sed nihil quod vivere possit. Aucu- 



Hi DE SIHGEMTATB UllAECI SE&MONIS 

pantur verba, dictiones, compositionem orationis , conglutinant 
oraant, cumulant: nihil taH&wn efit quod Romaiium ingenium 
spiretj quod referat colorem vere Latinum, quod natum non 
factum a ideatur. Vocabula Latina sunt, animus et mens aliunde : 
lit peregrini ab civibus etiamsi veste , habitu, ornatu nihil dis- 
crepant, tamen levibus sed certis indiciis statim dignoscuntur. 
Quod autem dicebam facilius esse quod nos facimus operae pre- 
tium est paucis explicare. Nos enim ilia ingenii monumenta 
imitando referimus, quae accurate intelligimus , in quibus nihil 
ferme est cuius non formam, compositionem, significandi potes- 
tatem certo teneamus et babeamus in promtu. Ea tantum ne- 
gotium facessunt, ubi lectionis corruptela ludificatur legentem 
vel antiquitatis ratio et vitae antiquorum non satis sit expedita. 
In Graecis intelligendis et deinde imitandis difficilius est nego- 
tium, varietas et copia in vocabulorum formis et compositione et 
significatione tanta est, ut nemo umquam omnia potuerit mente 
complecti, non dico aequalium nostrorum sed ipsorum Graeco- 
rum, qui Grammaticam et Criticam artem cum immortali gloria 
excoluerunt. In historia ipsa Graecorum saepe cerni potest quo- 
tuplex sit antiquitas, nam pauca saecula facere saepe solent an- 
tiquitatem. Quum Chrysippus de optima ratione philosophandi 
Apollinem consuleret responsum tulit ut antiquos imitaretur. 
Xenophontem et Platonem lectitare coepit. Ut Chrysippo Plato 
est admodum dQ%uZoq, sic Chrysippus post aliquot saecula in per- 
vetustis scriptoribus habebatur ab iis , qui post idem temporis 
spatium eadem reverentia ab aliis suspiciebantur : sic autem fiebat 
ut sensim minus intelligerentur et difficiliores viderentur, quod 
nunc omnia in unam farraginem coniicientes multi non admo- 
dum animadvertunt. Quae nobis nunc legentibus et interpre- 
tantibus facessunt multum negotii neque ab aequalibus com- 
mode intelligebantur, multo minus post aliquot aetates et saecula 
adeo satis faciles explicatus habehant. Multum abest, ut Tra- 



GRAVITEB. DEPRAVATA. 13 

gicorum carmina lyrica ab auditoribus extemplo recte caperen- 
tur: ipsi aequales, in his Aristophanes, liquido testantur. Pin- 
darus ipse fatetur se sine interpretum ope vix posse intelligi: 
to Ss nav sgpiaviwv yaxlKn. Thucydides quantum molestiarum lec- 
toribus attulerit vel unus Dionysius Halicarnassensis indicio esse 
possit et qui poeta eum dicentem facit: 

ilfil ydo s navtiGCi parog 

ex plerorumque lectorum sententia cecinit. Non possum omit- 
tere in hac parte egregium Ciceronis locum in libro II de Ora- 
tore ubi Antonius urbanissime de suo studio in Graecis literis 
posito disserens "haec dumtaxat, inquit, in Graecis intelligo quae 
ipsi qui scripserunt voluerunt a vulgo intelligi. Poetas omnino, 
quasi alia quadam lingua locutos non conor attingere, cum bis me 
oblecto, qui res gestas aut qui orationes scripserunt suas aut qui 
ita loquuntur ut videantur voluisse esse nobis , qui non sumus 
eruditissimi , familiares" quod homo urbanus qui consul to vires 
extenuat potius quam iactando auget candide fatetur, quanto 
verius multi Romani, multi Graeculi fuerint confessi , qui rerum, 
quas non satis caperent, peritissimi volebant videri nee erant. 
Nemo unus Romanus Graece scribere potuit unquam ut non 
aliquando impingeret, plena est exemplorum historia, alii ultro 
fatentur : alii dissimulant. Postumius Albinus , Catone irridente, 
veniam deprecatur si quid minus bene Graece scribenti sibi ex- 
ciderit. Lucullus impudentius se idcirco barbara quaedum et 
ooloixa sparsisse in historiis suis quo facilius illas probaret Ro- 
mani hominis esse. Cicero ubi hoc refert lepide addit: apud 
me si quid erit huiusmodi me imprudente erit et invito. Non 
tamen Cicero , non alius illis temporibus vacaverit, opinor , vitiis 
sermonis sive levioribus sive etiam turpioribus, quod usu venit 
in omnibus Romanis, qui sibi puri puti Attici videntur, ut im- 
prudentes delabantur in patrii sermonis rationem et usum in 



14 DB C1NCER1TATE GRAECI SERMONIS 

vocftbulis Graiis expressum, JNon Aelianus, non Favoiinus ab 

ilia labc immunes, no sic quidem ut turpioribus vitiis carcant ; 
siquidem ut hoc utar xanyvwo&?] &avarov potuerint scribere, 
nam cogitabant capitis damnatus est, quum ratio et usus linguae 
requirat quod illi antiqui scribebant Sdvavog avvov aanyvwad-Tj. 
Nihilo magis Romani in ea re impingebant quam Graeci : ag- 
men Grammaticorum scribenlibus praecepta ponunt: compor- 
lant sedulo undique materiam: ostendunt quid veteres et probati 
scriptores dicere solearit: admonent de recentiorum corrupta et 
vitiosa consuetudine sed nemo in his ingenii fama et iudicii in- 
claruit, multi multa inconsulto, multa temere praecipiunt, non 
satis inter se conspirant: non satis diligentiae adhibent et quo 
sunt morosiores , eo solent esse imperitiores. Facete Lucianus 
inducit iactabundum recte pureque dicendi magistrum, qui se 
quemvis soloecismum statim deprehendere posse gloriatur. Lu- 
cianus ut vanitatem hominis ostendat alios ex aliis soloecismos 
ex communi sermone committit, quorum illi nihil subolet, at 
quod imprimis animadvertendum quae Lucianus in illo libro 
multo sale perfricat sermonis vitia, aqvi iunctum cum futuro, 
a i-dv — a tfs pro articulis, ocpelov dvvtjofl pro fcptXig dvva<s&ai: 
non difficile foret eadem vitia ipsius elegantissimi scriptoris tes- 
timoniis confirmare. Vim exemplorum in eodem libro expro- 
mit r unde apparet quam negligenter quam putide turn vulgo 
loquerentur. Affert exemplum Socratis cuiusdam, qui comiter 
et festive sermonis vitia soleret redarguere: at ipse in redar- 
guendo haud multo melius respondet quaerenti nqvim £%hci 
pro note, quoniam hoc de tempore , illud de hora diei poni de- 
bet, subjicit: rig yuQ uv dnoxQi&tiij cot wg nj/uegov Qitov. atqui, 
o bone, tuum dnoxQiOefy pro dnoxQivairo non minus ridicu- 
lum est quam nijvwot pro wove. In sequentibus plurima idem 
perstringit, quae ab Atticistis omnibus impune solent peccari: 
nQOHOmfiv dicebat aliquis. Plato, inquit, hoc appellat sniSidovai, 



GRAVITER DEPRAVATA. 15 

Verum est: sed quis non post Platonem nQoxonvuv dixit et tiqo- 
xon7}v? quum quis quaereret d ntXeTijcu 6 SsTva, ridet quasi fxe- 
XtrtjGiTai dicere debuisset, at quis non in hoc genere , si peccare 
hoc est, ut est sine ulla controversia , saepissime peccavit. Nemo 
ferme est recentiorum, qui non in isto genere ab Atticorum 
usu deflexerit. Satis, credo, constat dxovoofiai et yiXdaopai et 
inouvsooftai , alia sexcenta hene Graeca esse at isti yeXdaia et enai- 
vsao) et dxovGco confidenter dicebant. In contrario genere est 
Xtfaw quod solum bene Graecum est: at isti omnes turpi errore 
XtjGo^iui ex vulgi consuetudine dicere coeperunt. Buttmannus in 
ea forma Apollonium Rhodium et Aristotelem laudat auctores, 
casu et temere in illorum locos incidit, annotavit , satis esse cre- 
didit: at nemo non recentiorum sic scripsit, nemo veterum aliter 
quam Xijow dixit unquam. Atticistarum primarii ut res et casus 
tulerunt modo Xfoo) scripserunt antiquorum memores, saepe Xij- 
aofxai ex consuetudine aequalium. Exemplorum nubem ex Graecis 
scriptoribus afferre perfacile est , unde appareat quam turpes er- 
rores ab ipsis Graecis soleant committi impune, omnibus idem 
peccantibus. — Cicero apud Plutarchum nQoijX&iv o/uootov: pu- 
deret, credo, tironem in ludo literario ojliogco pro 6/Lcovfiai po- 
suisse, quid illis facias qui statuant et ofietodai Graecum esse et 
Sfiocfeiv quandoquidem in illo Plutarchi loco legatur. Sed non 
est huius loci nee temporis quae mihi de hoc argumento col- 
lecta sint exempla vitiorum, quae ipsi Graeci commiserunt ex- 
promere. Expromam si quid horum vestris iudiciis comprobatum 
publici iuris facturus sum, ut tandem ad hanc rationem exi- 
gantur, quae de usu et proprietate Graeci sermonis nunc tradi 
per manus docerique assolent. Paucae sunt Atticistarum observa- 
tiones, paucae Grammaticorum annotationes quae sic non emen- 
dari purgarique debeant. Seponendi erunt auctores sero nati 
et iudices non idonei: producendi testes erunt classici et locu- 
pletes , qui ad severam criticen exacti brevi inter se consentient 



1G PE SINCERITATi: GRAEC1 SERMOMS GRAVITER DEPRAVATA. 

onuies. ut omnis ambigendi locus tollatur. Ubi semcl testes iocu- 
pletes consentient, dissentientiura nulla ratio erit habenda. 
Scribant ct loquantur quod lubet: non pergent nobis sinceram 
et genuinam Graecitatem contaminare , non ab bis discere cupi- 
mus sed ab incorruptis Graecitatis auctoribus, qui ubi semel,ut 
aequum et iustum est, soli audientur, quae nunc fluxa et in- 
certa iactantur consistent aliquando et certa erunt et ingenia 
iuvenilia, qua nunc in ista opinionum diversitate et commen- 
toruni copia obtunduntur , ad illam lucem claram et splendidam 
quod unuui omnium rerum humanarum iucundissimum et prope 
divinum est assuescent , verum videre. 



D i x I. 



GOMMENTATIO 



AUCTORITATE ET USU GRAMMATICORUI VETERUM 



EXPLICANDIS SCRIPTORIBUS GRAECIS: 



G. G. COBET. 



Lecta in Instituti Regii Bclgici Classe Tertia die XIV 
m. Aprilis a. MDCCCLI. 



VIRI CELEBERRMI, 



Habet hoc veterum populorum historia et veterum lingua- 
rum studium, ut versentur in rebus ad finem perductis et om- 
nibus numeris atque partibus absolutis. Aliquanto fructuosior 
est contemplatio vitae et re rum gestarum illius, qui a tenui et 
obscuro profectus initio artibus optimis et virtutibus ad summum 
pervenit fastigium potentiae gloriaeque , deinde ubi defecere artes 
quibus sibi hanc felicitatem pepererat coepit paulatim delabi 
in peius dein magis magisque ire praeceps, donee fractus vitiis 
et flagitiis iners consenuerit multoque senio taedioque miserum 
spiritum sine ullius desiderio exhalarit, quam si eum virum 
spectes qui huius exemplo admonitus vitae bene constituendae 
fecerit initium et nunc crescat optimi artibus, sic tamen ut fu- 
turi temporis exitum caliginosa nocte premat deus. Illius ima- 
ginem refert historia vetus illorum populorum, unde nostra 
humanitas excitata et propagata est, quum ipsi cooperti flagitiis , 
moribus in omnem nequitiam corruptis , nobis melioribus cessere 
loco et deleti sunt nisi ut pauca quaedam vestigia cognationis re- 
liquerint in nonnullis , qui permixti olim novo hominum generi 
et confusi vix nisi artificialem memoriam remotae antiquitatis 
retinuere. Quid valeat eius rei observatio in historia alias ipse 

1* 



4 DE AUCTOBITATE ET I S I 

aut alii explicate persequentur , me meum ingenium et studia 
revocaht ad linguarum observationem , in quibus vita omnis 
>si a est, tit etiam nunc vivant vigeantque 
litis uibus Iiaec intelligere el intima mente perscrutari datum 
est. Quae autem in populo temporum vicissitudines sic ma- 
tare solent, ut in uno eodemque nomine homines diversissimi 
appareant, eadem est sermonis ratio: manet nomen, res subest 
noniini alia post aliam. Non plus discrepat forma, ingenio, 
moribus, vita a tenero puerulo lasciviente et ludibundo vir 
adulta aetate et rerum liominumque usu ad gravitatem et se- 
veritatem compositus et senex idem ac decrepitus et delirans in 
eodem nomine nulli dissimilior quam sibi, qui olim fuerat, quam 
lingua populi quae ex rudiore antiquitatis ratione civium inge- 
nio et humanitate exculta ad summum elegantiae , venustatis et 
nitoris culmen in maxima copia et divitiis pervenerit, a se ipsa 
discrepat quum socordia et stupore popularium sordibus inqui- 
nata inepta et malesana et, ut verbo dicam, decrepita et delirans 
exit ex ore populi desipientis. Per annos plus quam bis millenos 
Graecitas vivit nobis , habemus monumenta ingenii Graeci nono 
saeculo ante G. n. condita, affatim superest earum literarum, 
quae saeculo 13 post C. n. ad posteros sunt propagatae. Saepe 
et multum questus sum de eorum levitate et temeritate qui 
omnia in unam farraginem congesta eodem amore et studio pro- 
sequuntur: quantum illi detrimenti bonis literis attulerint affe- 
rantque etiam apud vos, v. c, disputavi. Fieri non potest ut 
intelligant et perseniiscant veteris linguae veneres, qui Graecu- 
lorum foetus non dico patienter sed cum aliqua animi oblecta- 
tione et sine nausea et fastidio perlegant. Miratur Lobeckius 
Phrynichum suum, operose et sine ulla venere locutiones Atticas 
et plebeias ut in musivo opere contexentis v. avaat]fiov, p. 418. 
Audite ipsius verba "hie locus verbis lectis et illustribus distinc- 
tus argumento esse potest Phrynichum si satis spatii ad anna 



GRAMIVUTICOIIUM VETERUM. 5 

expedienda habuisset, orationis elegantia et gravitate nulli supe- 
riorum cessurum fuisse." Nihil mihi umquam credi facile pa- 
tiar, si quid est illo loco ieiunius et magis ineptum : quid pro- 
dest lATTixwtaTa consarcinare : ti ndayovai, davftdaag s/w , fisyav 
dyuv, rd dxga twv 'EXItJvojv et sqtj^v 6(pXovTa gov rd ncudixd, si 
locus in quo ista in acervum exstruuntur ne micam quidem habet 
salis. Est hoc omne genus ita natura comparatum ut periti 
persentire optime possint , impends quale sit explicari non pos- 
sit, quod dixit in simili re Rulmkenius; Itaque nihil hoc ur- 
geo, aliud est quod volebam, quo sic deveniam ut ab historic© 
exemplo ordiar. Populus sentit se decrescere , fatiscere vires ani- 
mi, ingenii dotes deficere, minui animos, male se tueri maiorum 
laudem, degenerare, consenescere , delirare: pauci fatentur, pau- 
ciores admonent, sapientissimus quisque satis videt et frustra se, 
si solus audeat obniti, omnium invidia arsurum, et nequidquam 
sese odia et simultates omnium in malo insanabili suscepturum. 
Atheniensium disciplina labi coepit quo tempore florebat Pericles, 
iniquius ipse solus huius culpae arguitur, fortasse non satis nas~ 
centi luxuriae certam perniciem allaturae obstitit: non attulisse 
Periclem illam pestem natura rerum clamat. Nemo unus popu- 
lum facit frugi, nemo unus flectit in vitium. Odiose Plato eo 
crimine insectatur virum magnum, facetius sed non meliore hire 
Aristophanes corrupti populi culpam contorquet in Euripidis Tra- 
goedias. Socrates magno animo pestem admonendo avertit sed 
dum parcit viribus o uqwv et extenuat consulto acute dicta non 
nisi acutiores advertebant. Praeclare Aristophanes, cuius utinam 
JatvaXijg ad nos pervenissent, labentes mores et disciplinam maio- 
rum in ea fabula sic exposuit, ut senem induceret, cuius alter 
filius optimae frugis antiquis moribus viveret alter nequissimus et 
novis populi vitiis et flagitiis coopertus. Nondum perierant an- 
tiquae artes sed peribant. Egregie civibus placuit audacia poetae. 
o GOjcpQtov n %to xctTanvycov uqig rjxovGdrrjv, ut laetus ipse canit in 



DE AUCT0U1TATK BT US If 



Aubibus. ltaquc saepc idem passim inculcat auditoribus ita ut 
facet issimos iocos misceat tarn prudenti consilio, ut nescias utrum 
haec ridens an moestus scripserit. Moestitia subit animum ubi in 
Nubibus antiquos mores et novos comparat, et decertant 6 dUuiog 
\cyog, virtus maiorum et 6 tidixog aequaliiun callida nequitia. Non 
semper ridebit qui Equites eo animo releget, ut videat quam caute 
poeta hoc ulcus tangat et optimas artes maiorum componat cum 
auditorum, qui in cavea sederent ferine omnium, improbitate, 
ignavia, stupore. Morose et sine fructu queritur et eiulat lso- 
crates surdis auribus. Periit libertas, periere spiritus, nemo unus 
superest Athenis vir magnus et acer animo , Demetrius dixit Po- 
liorceta, indignatus abiectissimam adulationem: adelg 'Ad-yvaiwv 
In ifiov ysyovi fisyaq rj ddgog vtjv ipv/jv. A then. VI. 62. incre- 
dibile dictu est quam foeda et flagitiosa adulatione isti blanditi 
fuerint cuius quum exemplum attulisset idem ingenioso, nam 
fatendum est, et lepidissimo carmine scriptum, sed quod spirat 
animos abiectos et ignavos civium subiecit: haec igitur cantarunt 
ol MuQa&covojuuxou, qui capitis damnarant legatum, quod obli- 
tus maiestatis populi Attici regem Persarum adorasset. Verum 
autem erat quod Demades iecerat : civitas nunc , inquit, est vetula 
anus decrepita sandalis induta et ptisanam sorbens — perire 
satius erat quam sic vivere. At quam diffitentur omnes turpitu- 
dinem, multis modis ipsi ultro arguebant; de quibus unum in- 
dicabo, quoniam me ducet quo dudum propero. Nempe omnia 
personam laudibus maiorum et antiquitatis : quidquid est anti- 
quum praeclarum et eximium habetur. Sordent nova ad haec et 
iacent. Sermo Graecus, in quo est imago temporum et morum 
velut in speculo expressa, passim hoc docet: dqyaiwg olim cum 
contcmtu dicebatur, contemnuntur xd do/cua, absona, ahsurda, 
inepta sunt: nova omnia sunt in honorc. ex dudw xd nalaid To 
nuXui <T r\v Kgovng ug/wv Ntog 6 Zivg ftaodsitt quum canitur tota 
theatra applaudunt. 



GRAMMATICORUM VETERUM. 7 

In artibus r« naXaid sunt rudia, inchoata, invenusta, in li- 
teris et eloquentia, in sermone, in vita, unique exploduntur. 
dgxatog dicitur urbane pro insulso et stupido. Postea omnia in 
contrarium verterunt. Nova et novitia apud omnes improbantur. 
tsx^f] naXaid, fitf&ta, ovyyQdfifiava , Xoyoi tujv naXouwv in ingenti 
sunt apud omnes laude et bonore; is sibi videtur beatissimus qui 
proxime ad antiquiorum laudem valeat accedere. Nata est imi- 
tatio , ut semper infelix , quae nihil quod vivere et placere possit 
genuit. Acutissimus quisque fatetur nihil se efficere quod ad an- 
tiquorum praestantiam sit exigendum. Erubescunt si sua cum 
illorum scriptis componunt, veniam deprecantur. Ah eo tem- 
pore nata sunt studia philologica antiquitatis , bine illae biblio- 
tbecae et in gens studium regum in conquirendis et impenso pretio 
coemendis scriptis tcov naXaiwv, in baec omnes incumbere, haec 
legere, meditari, ad imitandum se comparare saeculum erat. 
At tempora mutaverant linguae usum, iam olim per diversas stir- 
pes et patrias populorum diversum, sic ut diversa oppida in po- 
pulo eodem uterentur sermone diverse Non tantum aetates de- 
crimina faciebant ut alio sermone veteres Attici, alio aequales 
Aristophanis , alio Demosthcnis, alio Menandri uterentur, sed 
uno eodemque tempore in Ionia Herodotus quatuor species dia- 
lecti diversas inter sese commemorat, alia erat Mileti dialectus, 
alia Ephesi, alia Cbiorum, Samiorum alia I, 142: ex quam in- 
finita copia ad quantam paupertatem Graecitas redacta est ! Iam 
qui in Graecia libera veterum scripta interpretari solebant plus 
ingenio et audaci coniectura quam arte et doctrina niteban- 
tur. Ioculare est videre, ut illi Homerum, ut reliquos veteres 
poetas soleant explicare, confidenter quod in mentem venit et 
buccam ut in re certa pronuntiantes. Grammatica ars et inter- 
pretandi usus nondum satis constabant et ut quisque erat acutis- 
simus sic optimus babebatur interpres et verborum , quae tamen 
penitus ignoraret, et sententiarum quas non satis habebat per- 



S DB KJCTORMFATE BT HSU 

spcetas. Quam oitocadere possint quae olim fuerant in honore vo- 
ealuila, quani prorsus ignorari et alii multi loci et unus perlucu- 
lentus apud Lysiam docere possit, ubi Lysias interpretatur verba , 
quibus Solon esset in legibus usus, quae verba nemo de populo 
intelligebat: dabo pauca. Est in lege dtdsad-ai iv rfj nodoxdxxfl, rod' 
igtv, inquit, o vvv xalurai sv rw %vha dfdfod-ai, deinde imooxtjocu 
est Sftoaai, dqaoxa^uv dnoSidQctoxeiv, aniXkuv dnoxXtuiv, myaGftevtog 
est cpavfQwg, noluaOai est §a$i£uv , to tie olxijog BiQanovrog. Nihil 
igitur antiquius habuere Grammatici quam scriptis commentariis 
aut lexicis difficultates sermonis antiquioris illustrare. Ingens 
olim huiusmodi librorum erat copia, quam alii ex aliis auxerunt, 
interpolarunt, excerpserunt, contraxerunt , deinde iterum auxe- 
runt, unde tandem exstitere illi libri Grammatici, qui ad nos 
pervenerunt, de quorum fide, auctoritate et usu in veterum 
scriptis interpretandis apud vos, V. C. ? pauca disserere animus est 
et ponere quaedam fundamenta doctrinae, quae lectionem et 
interpretationem classicorum aliquanto faciet expeditiorem et sim- 
pliciorem, discussa nebula, quam isti Grammatici et Grammati- 
castri ofFuderunt. Namque caecos et imperitos duces sequuntur et 
adhuc secuti sunt qui istorum fide stari posse credunt, mihi ex 
assidua eorum lectione et usu nunc satis compertum est: 

primum nihil iis sine teste credendum, ut qui ineptias omne 
genus inconsulto receperint undique et quisquilias pueriles. 

deinde passim eos vitiose scriptis codicibus fuisse in fraudem 
inductos. 

turn plerosque omnes neque ab iudicio multum neque ab eru- 
ditione valere: speciem praebere plures multifariae lectionis sed 
inanem et fallacem. 

denique, quod vereor ne videatur absurdum sed mox de- 
monstratum dabo, antiqui sermonis Graeci tarn fuisse ignaros 
ut hodie tironem pudeat ea commisisse, quae magni nominis 
Grammaticos deliquisse et errasse liquido constat. 



GRAMMATICORUM VETERUM. 9 

Intelligo me rem esse adgressum immensi operis non autem 
magnae difficultatis , (nam si verum est quod contendo , argu- 
menta et exempla ubique prostare necesse est, et prostant) vix 
autem video qui possim liorae brevitate, etiamsi summa rerum 
capita ponam tantum, complecti res et argumenta quiLus con- 
stare debeat quod mihi sumsi demonstrandum. Recidam primum 
ea , qua nunc non maxime urgent : nee antiquissimos Grammati- 
cos, quorum libri non extant , neque novitios admodum et recen- 
tissimos, qui iisdem utebantur libris quibus hodieque aliquanto 
melius utimur. Prima mali labes est ea quidem ab antiquissimis 
repetenda, qui in interpretando tarn negligenter et impudenter 
versabantur, ut assentiaris Athenaeo, dicenti "nihil esset Gram- 
maticis stolidius, nisi forent medici" XV. 666. d fi?j lavQol -fjaav 
ovdsv av 7jv twv ygufifiaTMwv ficoQOUQOv, quam sit hoc verum facile 
foret in ipso Athenaeo ostendere , in quo viro est lectionis cliffu- 
sissimae copia, ingenii, iudicii, verae solidaeque doctrinae sds y@v 
ut illi dicunt. Defungar uno argumento. legebat Ephori codi- Xh-ffl+fratshj 
cem, literis maiusculis scriptum, in quo hoc erat: Spartani inffi ff, J,* ' r** 
Asiam misere Dercylidam, in quo viro ingenium inerat minima^ ^,, jg 
Spartanum sed versutum, callidum, subdolum, ad omne genus 
fraudis et artium natum et factum, $id teal oxvg>ov uvtov ol Aaxt- 
daipovtoi. nQoarjyoQivov. Ain vero ? appellant hominum poculum , 
quoniam astu et fraudibus valebat plurimum. Apage ineptias 
grammatici alias res agentis. Porsonus melius legit ilium codi- 
cem : IG et K nihil figura differunt in libris antiquis. Sententia 
loci utrum sit ubique legendum ostendit. Itaque stupore libra- 
riorum nil intelligentium ursi appellantur oiQigoi, contra optimi 
solent in codicibus agxroi dici. "Axwnog apud Hesychium nomi- 
natur pro Acaconog, idem Hesychius Grammaticorum, ut illi 
aiunt, doctissimus dedit xeioifttyXtv pivot , quod inter xeto&at et xti- 
copat medium inseruit. Nolite hinc augere Graecitatis copias. 
xtxififyfovfiivot satis notum est. Ergo Dercylidas Hlovcpog appel- 



J 



10 v DE AUCTORITATE ET USU 

labatur. at vitiosi sunt Athenaei codices, inquies. Nihil est quo 
ahscondat caput : agit multis de nomine axvyog', alios ex aliis aifert 
auctores, ubi oxvyog legatur, denique subiungit haXuvo ds xai 
dtQY.v\l$ag oxvcpog et sic laudat Ephori locum. Similia ex eodem, 
siinilia ex antiquiorum vno^vijfiaaiv et Xs&oiv sat multa possunt 
levitatis et temeritatis expromi documenta. Doctissimos commen- 
taries hoclie habemus in Pindarum, Apollonium Rhodium, Avis- 
tophanem: horum ea est ratio ut multa insint ab antiquissimis 
Grammaticis profecta sed contorta, confusa, permixta et inter- 
polataannotationibus alienis cuiuslibet aetatis et pretii. Utarnunc 
uno exemplo ex Aristophanis scholiastis. Ljcophron primus reg- 
nante Ptolemaeo Philadelpho comoedias Atticas commentario il- 
lustravit; quamtemere et inscite hi loci ostendent: in Vespis vs. 91 
nesciebat quid esset namdXrj, 103 §0Qnrj^6g ei est Hqt^ov , quum 
constet significare Sttnvov, 239 turpiter erravit in verbis rjipofitv 
tov X0QH0Q9 impudenter annotavit esse genus pisciculorum. Satis 
constat esse genus oleris agrestis in Peloponneso; ne Graecum qui- 
dem est tov xoqxoqb, si sunt pisciculi minuti twv xoqxoqwv debebat. 
Athenaeus ipse traducit Grammaticos qui quum quid nesci- 
rent defunctorie annotabant esse speciem arboris, herbae genus, 
plantam quamdam, 6sv6qov noidv, fiotavrj nota, yvtov noibv et sic 
aliquid dixisse videbantur: hoc igitur genus tantum attingam: 
etiam recentissimos non morabor, facile videatur Thomam Ma- 
gistrum traducere et Moschopulum ridere et Gregorii Corinthii 
errores et ineptias exagitare, hos igitur omnes et caeteros huius- 
modi homunciones infimi subsellii ne nomino quidem et optime 
de Uteris actum esse arbitrabor, ubi istorum scriptiunculae ab 
omnibus erunt contemtae et laudari desitae, possunt bonae horae 
melius collocari. Cum omnibus reliquis mihi res in quijms vno- 
ixv^fxaza et li%eig veterum cuiusque aetatis additamentis auctae, et 
novis itidem detriments imminutae et corruptae ad nos perve- 
nerunt. Sed pritnum omnium mihi video diligenter occurren- 



GRAMMATICORUM VETERUM. 11 

dum esse nonnullorum reprehensioni, quibus videri possem cum 
stercore genimas egerere et abiicere velle; esse enim in illis 
commentariis et Lexicis infinitam copiam rerum, quas opimas et 
aureas solis debemus illis, qui haec condiderunt an consarcina- 
runt. Tantum abest ut ilia contemnam, ut in Grammaticis legendis 
et excutiendis aetatem contriverim idemque posthac facturus sim ne- 
que tamen propterea mihi plerique horum perdocti aut eruditi vi- 
dentur. Multa afferunt sibi non intellecta, multa perperam laudant 
a proposito aliena dum omittunt meliora : deinde quod maximum 
est, non bona fide eum apparatum doctrinae nobis apponunt, sed 
furtim aliis sublectum aut impudenter compilatum. Non est ex- 
scribendi finis dum alter alterum ad verbum in suos scil. li- 
bros transfundit, unde factum est ut quid afferant ipsi non intel- 
ligant: in quo genere quousque impudentia eorum et inscitia 
procedere possit necesse est exemplis demonstrare. Utar Pollucis 
Lexico, quod sanequam doctum et opimum esse omnibus vide- 
tur, in quo opere locus est de Graecorum nummis lib. IX. O uti- 
nam centesima pars nobis superesset eorum librorum, quibus 
Pollux Romae abundabat: locum liunc omnibus numeris ab- 
solutum haberemus : ille corradit nonnihil sine ordine : quam 
inepte nunc ostendam. Est, inquit, apud Atlienienses nummus 
dictus nog?], cuius meminit Hyperides sic : puellula ex aede Dia- 
nae surripuerat aliquid ex donariis. ludices , ei proponunt mqijv 
et xiTQd$Qa%[iov , idque inl ntiQa, avviaswg, ut experimentum in- 
telligentiae esset: puella to tixqUSqay^ov maluit itaque visa est 
posse to x£q$oq diaxQivav et dedit poenas. O lepidum liominem^ 
qui haec ita accipit! xogrj est pupa, oblectamentum puellularum 
apud omnes populos. non esse hunc usum vocis obscurum aut 
rarum Ruhnkenius ad Timaeum doceat : poterat si quis forte ne- 
sciret, ex hoc uno loco certo sciri: nil subolet Grammatico, qui 
operose affert ex Euripide locum ex Satyrico dramate, ubi di- 
cuntur meretriculae Corinthiae amare multum cives Atticos si 



12 DE AUCTORITATE ET USU 

sibi multas afterant naQfrivaq. Itaque, inquit, ut naQ&ivoi sic xo- 
gat sunt Attici nummi , signati nota Palladis : hoc clemum est sa- 
pere. Nesciebat iste, quod liodie nemo nescit philologus, notam 
tetradraclimi esse Palladem: itaque iudices, qui puellulae tetra- 
drachmi et alterius tetradraclimi optionem dedisse dicuntur, ni- 
liilo erant Polluce saniores. Ut ergo istic Hyperidis locum et 
Euripidis iocosum fragmentum laeti accipimus , Grammaticum ri- 
demus, qui tarn inepte utatur, sic passim ex mediis ineptiis et 
nugis colligimus aureas antiquitatis reliquias, quibus isti unde- 
cumque sumtis utcumque utuntur. Optimum autem factum, si 
manum abstinent et intacta et inviolata ad nos propagant quae 
sine iudicio alicunde corraserunt, ubi enim suo Marte refingunt 
solent omnia pessumdare. Exstat epigramma pervetus ab ipsis 
Cypselidis Corintlii tyrannis inscriptum Jo vis statuae, quam ex 
solido auro Olympiae posuere , nobilissimum Kvipehdwv dvd&Tjpa, 
quod nunc stupore Grammaticorum nihil est nisi malesani ho- 
minis deliramentum. Feram opem et apparebit quales sint isti testes 
antiquitatis. 

Avtoq iyw XQvaovg acpvQTjXaToq dfii xoXoaoog 
£§a)X?ig Hi] Kvrpehdwv ytvtd. 

exstat epigramma in doctissima annotatione apud Suidam, qui 
compilavit scrinia Photii, qui descripsit ex vetusto commentario 
in Platonis Phaedrum. At quale est epigramma : ipse sum colos- 
sus ex solido auro , dispereat Gypselidarum omne genus. Suntne 
haec delirantis et malesani, an non sunt? Propero ex his nugis 
emergere. Avroq quod nihili est , etiamsi caetera constarent (nam 
cur dicit se ipsum esse ex auro , nemo de vicinis statuis cogitabit) 
est ex penu Suidae, qui apud Photium legerat tl(u iyu) xrs. tl/ui 
eum male habuit, nee minim, cur inepte repetitur, cur laeditur 
Graecitas, cur metrum violatur ? in ea tamen scriptura sunt nobis 
cmnia, nam nullo negotio eruitur ipsa veteris statuae inscriptio 



GRAMMATICORUM VETERUM. 13 

sic ut omnibus malis medearis op time, si unam literulam ex 
certa palaeographiae ratione emendaveris: ?j et i millies confusa 
tantas turbas dederunt. Cypselidae sic fuerant iocati : 

El pi] iy(o xQvaovg oyvQ^Xaxog el/ui xoZooaog 
i'^aiXTjg el'ij Kvrptfadwv ytvtd. 

ut est in Latinis : dispeream si te mater amare potest, et dnoXolfnjv 
it at didowa, aut 

it as fiij /mow ysvoifZTjv iv Kqutivs xwdiov, 

et passim in huiusmodi faceta negatione vel asseveratione. Videte 
igitur quid iste designaverit qui avrog ex dpi ausus sit refingere. 
cogitandum autem est quam facile ista ludificatio in perpetuum 
nos latere potuisset. Ni Photiani Lexici exemplar unicum in An- 
glia patrum nostrorum aetate esset editum, pliilologi saniores 
Epigramma Cypselidarum liabuissent nodum inextricabilem et 
crucem perpetuam, reliqui quod multo peius est explicuissent 
et satis tolerabilem sensum elicuissent scilicet. Eiusdemmodi 
error in loco quodam Diogenis Laertii commissus et correctus 
satis omne hoc genus aperiet. Iubet philosophus Bias, unus de 
septem: oixiryv nugoivov firj xoXa&, do%ug yuQ (itd-vuv , arena est 
sine calce: noli servum ebrium punire, nam ebrius esse vide- 
beris; nemo haec sobrius 'scribere potest, quid multa? ndgoivov 
dissecandum erat bifariam, ut esset, inter pocula, nag 3 olvov, id- 
que vere et utiliter ille cives suos admonebat, qui solebant facile 
in vino irritari servulis , quemadmodum Romanus ille apud Mar- 
tialcm, qui malebat servum scindere quam leporem. Gramma- 
ticus aliquis locum describit et pro ndgoivov dedit fisdvoov, ex 
levi morbo insanabile malum, ut videtis, intulit. Contrarii gene- 
ris error est grammaticorum non minus veterum monumentis 
perniciosus, quern nunc dicam. Quum lectio olim depravata 
nacta est Grammaticos patronos videri solet satis firmo praesidio 
niti et emendari non potest. Saepius diximus et nunc demon- 



14 DK AUCT0R1TATE ET USU 

strabimus corruptas scripturas passim Grammatieis imposuisse , 
quas modo bona fide arripiunt et nihil mali suspicantes utuntur 
pro sincerissimis , modo interpretatione arhitravia pro imperio 
explicant, unde corruptela fere fit immortalis. Etiam hoc quale 
sit primum exemplo luculento ostendam, deinde quam late pateat 
indicaho. Dicuntur Herodoto VI. 57. Spartanorum reges ius di- 
cere navQovxov nagd-eva n&Qi £g vov mvhxai sx HV V v t*V ° naxrJQ 
avT?}v syyvrjGT]. Grammatici certatim explicant quae sit naQ&evog 
naTQOv%oq, nempe fllia unica est, ad quam post mortem utrius- 
que parentis pervenit tota hereditas. Atticis snixXyQog dici solet. 
Esse hunc sensum loci Herodotei res ipsa clamat, sed quid quaeso 
est, quod ea virgo dicatur navQOvxog. Ratio huius compositionis 
satis, opinor, certa est et exemplis confirmata in noXiovypg, xX?j- 
Qovyog, GxqTtTOvxog, gafidovxog, alytoxog, nqvioxog alia, quae signi- 
ficare dehent et significant s/gw an sxovacx, noXiv, xXfJQOv, oxtjutov 
Qdpdov etc. Itaque narQovyog quod debet significare habens patrem, 
nunc repente ponitur pro ea, quae patre sit orba. Dicam quod 
sentio : si ea esset ratio Graecitatis satius esset totum hoc studium 
abiicere, quod multo magis ingenium pervertet, obtundet iudi- 
cium, occaecabit animum, quam quidquam cuiquam proderit, 
sed salva res est, Herodotus emendabitur, vapulabunt Grammatici 
et minore fide utentur : subest verbum priscum nsnafxai unde 
napa, noXvnufAWv , Inmaiivxig , alia multa: unde na^aaypg forma 
Dorica, quae Jonibus na/tiovxog audiebat, quaeque ipsa Hero- 
doto reddenda est. Ex veteri Xi&i Herodoti ea glossa irrepsit in 
Timaei Lexicon Platonicum, inde Photius exscribit, quern de 
more compilavit Suidas. Ex eodem Timaeo manavit in Scholia 
ad Leges, sic quatuor fiunt testes ex uno, sed leves et futiles et 
cum contemtu dimittendi, etiamsi sexcenti forent. Facile est 
exempla cumulare sed non est huius temporis et ubi locus da- 
bitur expromcntur. Mirabile dictu, dixerit aliquis, si ea est 
grammaticorum levitas, eos tanta apud omnes florere auctoritate. 



GRAMMATICORUM VETERUM. 45 

MiraLile esse non nego : imo addam quae movebunt mirationem 
etiam maiorem. Perspexit olim princeps Griticorum quam esset 
niliili ea auctoritas et, qua erat constantia animi, quod nemo erat 
ausus, propalam et alta voce pronuntiavit. Res eum ad Hesy- 
chiuin detulerat, aperuit vanitatem liominis et vecordiam incre- 
dibilem et sic aperuit, ut malevoli et. invidi obtrectatores, quos 
plurimos nactus est ubique, ne liiscere quidem contra aude- 
rent. Ferreus sit necesse est qui sine magna indignatione perlegat 
longam seriem turpissimorum errorum, quos crisis Bentleiana 
Hesycliio obiicit et manifesto arguit. Applausum est undique: 
satis erit Ruhnkenium nominasse , clementissimi ingenii et circum- 
specti iudicii criticum, qui scribit ad severum critices tribunal 
citatum Hesychium , cui satis diuturna peccatorum impunitas ob- 
tigisset. Est operae pretium etiam haec ex Rulmkenio apponere, 
quae mox nobis erunt usui. "Equidem Scaligerum, Casaubo- 
num, Salmasium horumque similes arbitror saepenumero sic se- 
cum cogitasse: monstra loquitur Grammaticus, gravissime errat, 
deceptus est literarum similitudine , truncavit vocem — sed magni 
illi viri quae sentirent palam dicere non audebant, sive Gram- 
matici auctoritate deterriti, sive clamoribus semidoctorum semper 
obstrepentium doctioribus nee satis aequo animo ferentium ipsum 
Iiesycluum in ordinem cogi," duo exempla audite errorum, unde 
coniectura fiat de caeteris, awgov dicit optimum significare, pro 
Xwgov, contra XwQog ei est immatura morte raptus , pro ftwQoq, 
meministis me supra afferre ex eodem Y.uai^rj'kivfiivoi pro xixtpd. 
Scatet talibus et nemo ante Bentleium vidit, certe ausus est di- 
cere. Quid autem est quod dicebam magis etiam esse mirabile ? 
nempe omnium Grammaticorum eadem est ratio , quam in He- 
sycliio Bentleius demonstravit: quod in Hesycliio uno vident 
omnes, idem omnes in caeteris praetervident. Augeae est stabu- 
lum : aut sunt quisquiliae nullius omnino momenti nee pretii , aut 
scripturae vitiosae, aut doctrina praepostera, ea denique omnia 



10 DE AUCTORITATE BT HSU 

quae ab initio disserui, de qua re nunc quia satis milii viam 
munivisse videor paulo pressius disputabo. Communem esse aio 
hanc Grammaticorum labem, itaque in quocunque Grammatico 
ostendere sum paratus et rogatus postliac faciam. Nunc quia 
mihi optio datur, eum sumam qui in argumento certo et per- 
spicuo et nobis aperto XsS,iv edidit, certa aetate^ non magno 
opere corruptam aut accisam aut interpolatam , Xi'&v dico Qrpo- 
qmtjv quam multo labore creditur confecisse Harpocration. At 
ille , ut plerique, non multum exbausit aerumnarum , pleraque ex 
Didymo describens, nonnulla e Diogeniano accumulans, ubi de- 
serit duces suos, in errores se implicans; in v. s^ivi^e recte Di- 
dymus explicuit locum Demostbenis ngog Evp8\id?]v. Harpocration 
sibi ait videri %tvl^Hv esse peregrinum esse, non ad orationem 
pertinere ab Attico usu recedentem, si perlegisset locum, vidisset 
eSeig rov %evt£ovra fjrciaaaTO rig ur\ '£evog et abstinuisset a futili 
annotatione, qua constans usus Atticorum violetur. Mirabile adeo 
est Graecis opus fuisse magistro, qui doceret quid esset %evi£ttv; 
ut multo magis puerilia apud Harpocration em leguntur: docet 
serio Ayoqaoai esse emere, dnayoQtvtiv deficere, SI sviavrs esse per 
totum annum, centena sunt huiusmodi. Lepidiora sunt etiam quae 
in nominibus propriis annotare solet; in docto Lexico antiquo ad 
TvXmnog, Jrnialvtxog, /trjfioqtdvqg, AwTifiog, dioyavrog, Enavo^vcog 
alia centena nihil aliud adnotavit nisi: nomen proprium, ovopa 
xvqiov. Nae illi fecerunt operae pretium, qui Demosthenis lec- 
tionem interruperunt , ut in Lexico X oratorum quaererent, quis 
Tv\innog esset aut 'ExaTopvwg aut caeteri. Si quidaddit, solet aut 
putidum esse aut nibili aut falsum. rivxsQa est teste Harpocratione 
meretrix quaedam , "Aq&iiiog, servus regis Persarum, at ubicumque 
apud Demosthenem et Aeschinem nominatur "Affiiiiog 6 ZtXu- 
zrjg additur fuisse servum regis Persarum, qui venerit Graecos 
pecunia corruptum. JiQy.vtidag audit rex Spartanorum, at Sisy- 
phus noster, de quo supra diximus, non rex erat sed aQfiozijg 



GRAMMATICORUM VETERTJM. 17 

fuit in Asia, quod quis erat docendus? Sequitur ut ostendam 
Harpocrationem in levissimis rebus versantem etiam turpiter vi- 
tiosis scripturis decipi, ut omnes. Serio annotat "Htftev esse scie- 
bamus, ne quid ab librariis erratum putes , inter 'HdvXuov et gj iv 
odw y.a6eXwv positum est: vel sic tamen sciebamus est ^Gfiiv Atticis , 
qui constanter olim ffir\v, flG{X£v, fige et foav dicebant. Pueri boc 
sciunt. Harpocration tamen quum invenisset HCMEN significare 
rjdtifiitv non sprevit et turpiter lapsus dedit formam barbaram. 
Saepius alibi idem non sensit imponi sibi ab librariis et bona 
fide ineptias recipit et sua auctoritate etiam nunc confirmat. 
iv pQaxu, si quid ei credis, significat dnXwg; aperte fallitur, iv 
§Qu,xti est cito, brevi : dnXwg Atticis est sppqaxv, quod passim ob 
scribarum inscitiam abiit in iv faa/H, quod tuetur futilis Gram- 
maticorum auctoritas, idem mox scribit hdsxd&tv esse iveoQvd- 
£uv et una celeb rare rrjv Siy.axijv, laudato Demostbenis loco in- 
oratione xard QtoxQivii, de praevaricatoribus qui in iudicio in. 
festos se reo esse simulant mox rotg avtotg rovroig ivdtxd^ovztg. 
Equidem etiam bic optimum quemque ita secum cogitare ar- 
bitror : monstra loquitur Grammaticus , apertissime errat — sed 
nemo imitatur Bentleium. Scripsit Demosthenes 6vv$ixd£ovTtg , 
quod reponendum etiamsi sexcenti Grammatici huius farinae 
obloquentur. Festinandum mihi esse intelligo, itaque duo tan- 
tum addam exempla, ubi Harpocration crisin exercet, sanequam 
mirabilem. Scatebant iam turn codices mendis et vitiis, quod 
non poterant illi ignorare: itaque periclitantur emendationem, 
quam inepte et imperite ipsi iudicabitis. In loco Dinarcbi scrip- 
turn erat: orcev xltftd^fl y.ui naqdyrj xovg vofiovg. Harpocration v. 
Ylifi.d%r r Kkt(id£av non est Graecum ac prorsus nihili; arguit sen- 
sus loci significare debere leges detorquere et peivertere. Har- 
pocration ad coniecturam faciendam se accingit et scribit: for- 
tasse scribendum est ^Xifid^rj — {ignore du yqdyuv pXifxd^rj, quid 
esset fiXipd^uv liomo bonus quamquam ipse supra in docto Lexico 



18 l)i: AUCTOIUTATE ET USU 

alieunde descriptum dederat, tamen iuxta cum ignarissimis nc- 
sciebat. Verbum est nequitiae amatoriae frequens in Comoedia 
Romana, ubi subagitare dicitur. Novum est igitur impudicitiae 
jrenus si quis leges dicetur subagitare. Dicam quid Dinarchus 
scripserit: nihil coniectura opus est, sed accipite novum vecor- 
diae Grammaticorum documentum ex Lexico Pliotiano. Photius 
unus omnium aequalium, ut fama est, acutissimus, Lexicon con- 
didit, more pervulgato: de suo nihil, impudenter describit alios, 
in his ipsum Harpocrationem : itaque in v. vli^a^r] scribit: fortasse 
est, legendum fiXi/idfy, verbo omnia quae illic invenit fideliter 
descripsit. At idem in alio Lexico haec reperta dedit : vXigtufc est 
genus quaestionis servilis, hinc xhftcMi&tv est torquere, Dinarchus: 
ovav xkifimltji rovg vopovg. Non vidi magis. Ite nunc et Gram- 
maticis habete {idem. Unum addam ex Harp. v. dnQozcov. ex 
Dinarcho affert: rujv qjjtoqwv i/Lmen^djjxoTdOv waneQ dnQorwv tig 
to ijLmoQiov. *Atiqot(jov nihili est et indicio esse potest quam mi- 
sere iam olim codices fuerint depravati. Harpocration feret 
opem: fortasse, inquit, est librarii error et legendum wontQ 
aXfjoincov. Sardi venales, dicetis, alius alio nequior, at salva res 
est: emersit vera scriptura, undenam? ex ipso Harpocratione , 
qui statim subiungit: esse in quibusdam codd. wamg nagvoncov. 
hoc verum et venustum est, Grammaticus oXvov naqwtog o£og r^dadij 
Xafitlv ac fruatur suo iudicio. Imo vero omnes fruantur quod 
ament, ea lege ut ne nostra studia impediant amplius sed ve- 
luti larva detracta aut leonina pelle contemni se aequis animis 
patiantur. Aliquamdiu iam est, ex quo desiere apud pruden- 
tiores historiam et antiquitatem corrumpere posse : princeps Ba- 
kius perspexit et demonstrare saepe solet quam sint in his om- 
nibus plumbei, quam contemnendi. Ulterius etiam progre- 
diendum: ne in verbis quidem, ubi regnare videntur, qui 
sapient quidquam illis sine teste credent, et quidquid scribunt 
titcumque confidenter affirmant verum sit nee ne, probum et 



GRAMMATICORUM VETERUM. 10 

utile an secus nostrum erit semper et unique indicium, qua in 
re (utar verbis Ruhnkenianis) plus bonis Uteris proderit docta 
et acuta audacia, quam iners et superstitiosa multorum, qui 
Critici dici haberique volunt, religio. 

D I x I. 



LIBRARY OF CONGRESS 



003 231 047 3 4 



